Küresel Süveyş Krizi 1956: İngiltere ve Fransa'nın Son İmparatorluk Hamlesi Nasıl Hüsranla Bitti, Orta Doğu Nasıl Değişti?
Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır, 26 Temmuz 1956'da Süveyş Kanalı'nı millîleştirdiğini açıkladı. Ekim sonunda İsrail, ardından İngiltere ve Fransa Mısır'a saldırdı. Ancak ABD ve Sovyetler Birliği'nin baskısıyla saldırganlar geri çekilmek zorunda kaldı. Kriz, İngiltere ve Fransa'nın küresel güç olarak gerilediğinin simgesi oldu.
Nasır kanalı millîleştirdi, İngiltere, Fransa ve İsrail saldırdı, ABD ve SSCB durdurdu. Eski düzenin sonu.
Süveyş Kanalı, 1869'da açıldığından bu yana Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretinin en kritik geçidiydi. Kanalı işleten şirketin hisselerinin büyük kısmı İngiliz ve Fransız sermayesine aitti. ABD ve İngiltere'nin Mısır'daki Asvan Barajı projesine finansman desteğini geri çekmesi üzerine Nasır, kanal gelirleriyle barajı finanse etmek için kanalı millîleştirdi.
Kriz adım adım
- 26 Tem 1956 Nasır, Süveyş Kanalı Şirketi'ni millîleştirdi.
- Eki 1956 İngiltere, Fransa ve İsrail, Fransa'nın Sèvres kentinde gizli bir plan üzerinde anlaştı.
- 29 Eki 1956 İsrail, Sina Yarımadası'na saldırdı.
- 5-6 Kas 1956 İngiliz ve Fransız birlikleri kanal bölgesine çıkarma yaptı.
- Kas 1956 ABD ekonomik baskı uyguladı, Sovyetler Birliği müdahale tehdidinde bulundu; BM ateşkes çağrısı yaptı ve ilk BM barış gücünü kurdu.
- Ara 1956-Mar 1957 İngiliz, Fransız ve İsrail kuvvetleri çekildi.
Sonuçları
- Eski imparatorlukların gerilemesi: İngiltere ve Fransa, ABD'nin desteği olmadan büyük askerî operasyon yürütemeyeceklerini gördü. İngiltere Başbakanı Anthony Eden istifa etti.
- Nasır'ın yükselişi: Askerî yenilgiye rağmen Nasır, Arap dünyasında milliyetçiliğin sembolü hâline geldi.
- ABD ve SSCB: Orta Doğu'da belirleyici güçler artık ABD ve Sovyetler Birliği oldu.
- BM barış gücü: BM'nin ilk silahlı barış koruma gücü bu krizde kuruldu.