Bretton Woods 1944: IMF ve Dünya Bankası Nasıl Kuruldu, Türkiye'nin IMF ile 19 Stand-By Anlaşmalık Uzun Hikâyesi
Temmuz 1944'te ABD'nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods'ta toplanan 44 ülke, savaş sonrası dünya ekonomisinin kurallarını belirledi. Konferansta Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın kurulmasına karar verildi. Türkiye 1947'de IMF'ye üye oldu ve sonraki yıllarda kuruluşla 19 stand-by anlaşması imzaladı.
Savaş bitmeden dünya ekonomisinin yeni kuralları yazıldı. Türkiye 1947'de IMF'ye katıldı; 2008'de son stand-by anlaşması sona erdi.
1930'lardaki Büyük Buhran, ülkelerin rekabetçi devalüasyonlara ve korumacılığa yönelmesine yol açmış, bu da dünya ticaretini çökertmişti. Savaşın galibi olacak ülkeler, benzer bir felaketin tekrarlanmaması için yeni bir uluslararası ekonomik düzen tasarlamak istedi. İngiliz iktisatçı John Maynard Keynes ve ABD Hazinesi'nden Harry Dexter White, müzakerelerin iki ana mimarıydı.
Bretton Woods sistemi
| Unsur | İşleyişi |
|---|---|
| Dolar-altın bağı | ABD doları, ons başına 35 dolardan altına bağlandı |
| Sabit ama ayarlanabilir kurlar | Diğer para birimleri dolara karşı sabitlendi |
| IMF | Ödemeler dengesi sorunu yaşayan ülkelere kısa vadeli finansman |
| Dünya Bankası | Savaş sonrası yeniden yapılanma ve kalkınma projelerine kredi |
Sistem, 1971'de ABD Başkanı Richard Nixon'ın doların altına çevrilebilirliğini askıya almasıyla fiilen sona erdi. Ancak IMF ve Dünya Bankası, küresel ekonominin temel kurumları olarak varlığını sürdürdü.
Türkiye ve IMF
- 1947 Türkiye IMF ve Dünya Bankası'na üye oldu.
- 1961 Türkiye ile IMF arasında ilk stand-by anlaşması imzalandı.
- 1958, 1970, 1980 Ödemeler dengesi krizleri ve devalüasyonlar; 24 Ocak 1980 kararları IMF desteğiyle uygulandı.
- 1999-2001 Enflasyonla mücadele programı ve 2001 krizi sonrası dönemde IMF ile en büyük kredi programları yürütüldü.
- 2008 Son stand-by anlaşması sona erdi; yenisi imzalanmadı.
- 2013 Türkiye IMF'ye olan borcunun son taksitini ödedi.
IMF programları hakkındaki tartışma
Savunucular
- Kriz anlarında hızlı finansman ve piyasa güveni sağladı.
- Kamu maliyesi ve bankacılıkta kalıcı reformları teşvik etti.
Eleştirenler
- Kemer sıkma politikaları toplumsal maliyetler doğurdu.
- Ekonomi politikasında ulusal karar alma alanını daralttı.