Küresel Türkiye, AGİT Genel Sekreteri Feridun Sinirlioğlu'nu BM Genel Sekreterliği İçin Resmen Aday Gösterdi
Türkiye, eski Dışişleri Bakanı ve hâlen AGİT Genel Sekreteri olan Feridun Sinirlioğlu'nu Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği için resmen aday gösterdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan imzalı adaylık mektubu, BM Güvenlik Konseyi'nde yapılan yedinci yoklama oylamasının da net bir sonuç vermediği 30 Ekim'de New York'ta teslim edildi. Antonio Guterres'in görev süresi yıl sonunda doluyor.
Güvenlik Konseyi'ndeki yedinci yoklama oylamasının da uzlaşı çıkarmadığı gün Ankara, eski Dışişleri Bakanı Sinirlioğlu'nun adaylık mektubunu BM'ye sundu.
Türkiye, Birleşmiş Milletler'in (BM) en üst makamı olan Genel Sekreterlik için kendi adayını belirledi. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Genel Sekreteri ve eski Dışişleri Bakanı Feridun Sinirlioğlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasını taşıyan bir mektupla resmen aday gösterildi. Anadolu Ajansı'nın Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına dayandırdığı habere göre mektup, 30 Ekim Cuma günü New York'ta Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız tarafından teslim edildi.
Ne oldu?
Euronews Türkçe'nin aktardığına göre Büyükelçi Yıldız, adaylık mektubunu hem BM Genel Kurul Başkanlığı'na hem de Güvenlik Konseyi Başkanlığı'na iletti. Mektubun ekinde Sinirlioğlu'nun özgeçmişi ve görev için hazırladığı vizyon belgesi de yer aldı.
Zamanlama dikkat çekici. Aynı gün, BM Güvenlik Konseyi'nin 15 üyesi aday adayları arasında yedinci gayriresmî yoklama oylamasını (straw poll) yaptı. Oylama sonuçları resmî olarak açıklanmadı; ancak basına yansıyan ilk bilgiler hiçbir adayın uzlaşı sağlayamadığını gösteriyor. Büyükelçi Yıldız da Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada, şu ana kadar hiçbir adayın geniş bir mutabakat sağlayamadığını vurguladı.
Yıldız'ın değerlendirmesine göre Cumhurbaşkanı Erdoğan, Sinirlioğlu'nu uluslararası deneyimi ve diplomatik birikimi nedeniyle aday gösterdi. Türkiye, adaylıkla seçim sürecine katkı sunmayı ve BM'nin işini kolaylaştırmayı amaçladığını belirtiyor.
Feridun Sinirlioğlu kimdir?
1956 doğumlu Sinirlioğlu, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu; yüksek lisans ve doktorasını Boğaziçi Üniversitesi'nde yaptı. Kariyerinin önemli durakları şöyle:
| Dönem | Görev |
|---|---|
| 1982 | Dışişleri Bakanlığı'na giriş; ilk yurt dışı görevleri Lahey ve Beyrut |
| 1992-1996 | Türkiye'nin BM Daimi Temsilciliği'nde görev |
| 2002-2007 | Tel Aviv Büyükelçisi |
| 2009 sonrası | Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı |
| Ağustos-Kasım 2015 | Geçici seçim hükümetinde Dışişleri Bakanı |
| 2016-2023 | Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi |
| 2023 | Guterres tarafından Afganistan bağımsız değerlendirme sürecinin özel koordinatörü olarak atandı |
| Aralık 2024'ten bu yana | AGİT Genel Sekreteri |
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Atlanta'da AA ve TRT'ye yaptığı açıklamada, Sinirlioğlu'nun AGİT Genel Sekreterliğine tüm üye devletlerin desteğiyle seçilmesini önemli bir diplomatik başarı olarak nitelendirdi.
Yarışta kimler var?
BM Güvenlik Konseyi üyelerine yönelik analizler yayımlayan Security Council Report'un listesine göre, yedinci oylamaya yedi aday katıldı. Senegal'in eski Cumhurbaşkanı Macky Sall ise 17 Ekim'de yarıştan çekildi.
- Rebeca Grynspan (Kosta Rika): BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Genel Sekreteri. Basına yansıyan ön sonuçlara göre en çok destek alan isim.
- Rafael Grossi (Arjantin): Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Direktörü.
- Carolyn Rodrigues-Birkett (Guyana)
- Lana Nusseibeh (Birleşik Arap Emirlikleri): Yarışa 21 Ekim'de katıldı.
- Michelle Bachelet (Şili), María Fernanda Espinosa ve Ivonne Baki (Ekvador), Olara Otunnu (Uganda)
The National'ın kaynaklara dayandırdığı ön sonuçlara göre Grynspan 11 "teşvik", 4 "caydırma" oyu aldı. Ancak oylamada daimi üyelerin oyları ayrıştırılmadığı için kimin veto riskiyle karşı karşıya olduğu net değil. Önceki renk kodlu turda hiçbir aday beş daimi üyenin tamamından olumlu sinyal alamamıştı.
Taraflar ne diyor?
Türkiye'nin yaklaşımı
- Büyükelçi Yıldız'a göre Türkiye, bir sonraki Genel Sekreterin Latin Amerika ve Karayipler'den gelmesi yönündeki teamülün farkında ve bu hassasiyet nedeniyle adaylığı şimdiye kadar beklettiğini söylüyor.
- Bakan Fidan, bölgeden uzlaşı adayı çıkmamasının bir tıkanıklık yarattığını, Türkiye'nin adaylığının bu düğümü çözmeye yardımcı olmayı hedeflediğini belirtti.
- Ankara, BM'de "Dünya beşten büyüktür" söylemiyle Güvenlik Konseyi reformunu uzun süredir savunuyor.
Adaylığın önündeki engeller
- Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu (CELAC) üyeleri, bölgesel rotasyon gereği sıranın kendilerinde olduğunu savunuyor.
- Alman haber ajansı DPA, BM'nin 81 yıllık tarihinde ilk kez bir kadının göreve gelmesi yönünde geniş bir destek bulunduğunu, Sinirlioğlu'nun ise iki ölçüte de uymadığını hatırlattı.
- Geç katılan adayların daha az test edildiği yönündeki itirazlar, BAE adayı Nusseibeh için Konsey'de zaten gündeme gelmişti.
Seçim nasıl yapılıyor?
BM Şartı'na göre Genel Sekreter, Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanıyor. Bir adayın Konsey'de tavsiye edilebilmesi için 15 üyeden en az dokuzunun olumlu oyunu alması ve beş daimi üyeden (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) hiçbirinin vetosuyla karşılaşmaması gerekiyor. Yoklama oylamaları bağlayıcı değil; adayların ne kadar destek gördüğünü ölçmeye yarıyor. 2016'da Guterres, altı yoklama oylamasının ardından uzlaşıyla belirlenmişti. Bu kez yedinci tur da sonuç vermedi.
Sırada ne var?
Guterres'in ikinci beş yıllık görev süresi 31 Aralık 2026'da sona eriyor. Yeni adayların genellikle Genel Kurul'da üye devletlerle etkileşimli bir oturuma ve Konsey üyeleriyle gayriresmî bir görüşmeye katılması bekleniyor; bu nedenle Sinirlioğlu'nun önümüzdeki günlerde bu süreçlere dahil olması ve sonraki yoklama oylamasında ilk kez yer alması muhtemel. Konsey'in seçimi yıl sonundan önce tamamlayıp Genel Kurul'a göndermesi gerekiyor.
Adaylık, Bakan Fidan'ın ABD'nin ev sahipliğinde 30-31 Ekim'de Atlanta'da düzenlenen G20 Dışişleri Bakanları Toplantısı'ndaki temaslarıyla aynı güne denk geldi. Fidan burada ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile İran-ABD müzakereleri, Gazze ve Rusya-Ukrayna barış süreci başlıklarını görüştü; Rusya, İngiltere, Fransa, Almanya, Suudi Arabistan, Meksika ve Japonya'dan mevkidaşlarıyla da bir araya geldi. Daimi üyelerle yapılan bu görüşmeler, adaylığa destek arayışı açısından da önem taşıyor.