Karadeniz Tahıl Koridoru 2022: İstanbul'da İmzalanan Anlaşma Dünyayı Gıda Krizinden Nasıl Korudu?
Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'ya saldırmasının ardından Ukrayna limanlarında milyonlarca ton tahıl mahsur kaldı ve dünya gıda fiyatları rekor seviyelere çıktı. Türkiye ve BM'nin arabuluculuğuyla 22 Temmuz 2022'de İstanbul'da imzalanan anlaşmayla açılan koridordan yaklaşık 33 milyon ton ürün geçti. Rusya, Temmuz 2023'te anlaşmayı uzatmadı.
Türkiye ve BM'nin arabuluculuğuyla açılan koridordan yaklaşık 33 milyon ton ürün geçti. Rusya Temmuz 2023'te anlaşmadan çekildi.
Ukrayna ve Rusya, savaştan önce dünya buğday ihracatının yaklaşık dörtte birini, ayçiçek yağı ihracatının ise yarıdan fazlasını sağlıyordu. Savaşla birlikte Odessa ve çevresindeki limanların kapanması, başta Afrika ve Ortadoğu olmak üzere ithalata bağımlı ülkelerde ciddi bir gıda krizi endişesi doğurdu.
Anlaşma nasıl işledi?
| Unsur | İçerik |
|---|---|
| İmza | 22 Temmuz 2022, İstanbul (Rusya ve Ukrayna ayrı belgeler imzaladı; Türkiye ve BM her ikisinde taraf) |
| Ortak Koordinasyon Merkezi | İstanbul'da, Türkiye, BM, Rusya ve Ukrayna temsilcilerinden oluşuyordu |
| Denetim | Gemiler İstanbul açıklarında silah taşımadıkları konusunda denetleniyordu |
| Limanlar | Odessa, Çornomorsk ve Yujni (Pivdenni) |
| Toplam taşınan ürün | Yaklaşık 33 milyon ton (mısır, buğday, ayçiçek ürünleri ağırlıklı) |
Anlaşmanın sonu
Rusya, kendi tahıl ve gübre ihracatına ilişkin paralel mutabakatın uygulanmadığını savunarak Temmuz 2023'te anlaşmayı uzatmadı. Ukrayna ise sonrasında kendi deniz koridorunu oluşturarak ihracatını önemli ölçüde sürdürmeyi başardı. Ancak Karadeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılar, bölgedeki deniz ticaretinin riskini artırmaya devam etti.
Türkiye'nin arabuluculuğu
Tahıl koridoru, savaşan iki tarafın ortak bir belgede uzlaştığı nadir örneklerden biri oldu ve Türkiye'nin arabuluculuk kapasitesini uluslararası alanda görünür kıldı. Türkiye ayrıca 2022 baharında İstanbul'daki barış görüşmelerine ve sonraki esir takaslarına ev sahipliği yaptı.