Küresel 18 Mart 2016 Türkiye-AB Mutabakatı: Ege'de Göç Krizi, 6 Milyar Avro ve 'Bire Bir' Formülü Nasıl İşledi?
2015'te Ege Denizi üzerinden Yunan adalarına geçen düzensiz göçmen sayısı 850 bini aştı. 18 Mart 2016'da Türkiye ile AB arasında varılan mutabakatla, adalara yeni gelen düzensiz göçmenlerin Türkiye'ye iadesi, buna karşılık Türkiye'deki Suriyelilerin AB'ye yerleştirilmesi ve Türkiye'ye 6 milyar avroluk destek kararlaştırıldı.
2015'te bir milyonu aşkın kişi Ege üzerinden Avrupa'ya geçti. Mutabakat geçişleri sert biçimde azalttı ama tartışmalar hiç bitmedi.
Suriye iç savaşının uzaması, sığınmacıların büyük kısmının Avrupa'ya ulaşma çabasına yol açtı. Eylül 2015'te Bodrum sahiline vuran üç yaşındaki Aylan Kurdi'nin fotoğrafı dünya kamuoyunu derinden sarstı. Almanya, Ağustos 2015'te Suriyeli sığınmacılara kapılarını açtığını duyurdu; ancak Balkan güzergâhındaki ülkeler sınırlarını kapatmaya başladı.
Mutabakatın temel maddeleri
| Madde | İçerik |
|---|---|
| İade | 20 Mart 2016'dan sonra Yunan adalarına geçen düzensiz göçmenler Türkiye'ye geri gönderilecek |
| Bire bir formülü | Adalardan iade edilen her Suriyeli için Türkiye'deki bir Suriyeli AB'ye yerleştirilecek |
| Mali destek | Türkiye'deki sığınmacılar için iki dilimde toplam 6 milyar avro |
| Vize serbestisi | Türk vatandaşlarına Schengen vize serbestisinin hızlandırılması (kriterlerin karşılanması şartıyla) |
| Katılım müzakereleri | Yeni fasılların açılması ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi çalışmaları |
Sonuçları
Başarılı bulunan yönler
- Ege'deki geçişler ve can kayıpları kısa sürede çarpıcı biçimde azaldı.
- AB fonları eğitim, sağlık ve sosyal uyum projeleri aracılığıyla milyonlarca sığınmacıya ulaştı.
Eleştirilen yönler
- Adalardan Türkiye'ye iadeler beklenenden çok daha az sayıda gerçekleşti.
- Vize serbestisi ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi taahhütleri yerine getirilmedi.
- İnsan hakları örgütleri, adalardaki kampların koşullarını eleştirdi.
Şubat 2020'de Türkiye'nin sınır kapılarını artık durdurmayacağını açıklamasıyla yaşanan Pazarkule krizi, mutabakatın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.