Türkiye-Suriye İlişkileri 2011: Ortak Bakanlar Kurulundan Kopuşa, 'Kardeş Ülke'den Düşmanlığa Giden Yol
2000'lerde vize muafiyeti, serbest ticaret ve ortak bakanlar kurulu toplantılarıyla zirveye çıkan Türkiye-Suriye ilişkileri, 2011'de başlayan protestoların şiddetle bastırılmasıyla hızla çöktü. Türkiye, Esad yönetimine reform çağrısının sonuç vermemesi üzerine muhalefeti desteklemeye başladı ve Mart 2012'de Şam Büyükelçiliği'ni kapattı.
Vize muafiyeti, serbest ticaret, aile tatilleri... Sonra protestolar, şiddet ve kapanan büyükelçilik. On üç yıl sürecek bir kopuş.
1998 Adana Mutabakatı'ndan sonra Türkiye ile Suriye arasında hızlı bir yakınlaşma yaşandı. 2009'da karşılıklı vize muafiyeti getirildi, Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi kuruldu ve iki ülke hükümetleri ortak toplantılar yaptı. Sınır ticareti ve turizm patlama yaşadı.
Kopuş adım adım
- Mar 2011 Dera'da başlayan protestolar ülke geneline yayıldı ve güvenlik güçlerince şiddetle bastırıldı.
- 2011 baharı-yazı Türkiye, Esad yönetimine reform yapması ve şiddete son vermesi çağrısında bulundu; üst düzey ziyaretler sonuç vermedi.
- Haz 2011 İlk Suriyeli sığınmacılar Hatay'a geldi.
- Kas 2011 Türkiye, Suriye'ye yaptırım kararı aldı.
- Mar 2012 Türkiye, Şam Büyükelçiliği'ndeki faaliyetlerini askıya aldı.
- Haz 2012 Suriye, bir Türk savaş uçağını düşürdü.
Uzun vadeli sonuçlar
| Alan | Sonuç |
|---|---|
| Sığınmacılar | Türkiye, zirve döneminde 3,5 milyonu aşan Suriyeli ile dünyanın en büyük sığınmacı nüfusuna ev sahipliği yaptı. |
| Güvenlik | Sınır ötesi terör tehditleri ve Türkiye'nin 2016'dan itibaren Suriye'de askerî operasyonlar düzenlemesi. |
| Ekonomi | Sınır ticaretinin çökmesi; Suriye üzerinden Körfez'e giden kara yolu ticaretinin kesilmesi. |
| Diplomasi | Astana süreci kapsamında Rusya ve İran ile birlikte garantörlük. |
Yeni dönem
Aralık 2024'te Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Türkiye, Şam'daki yeni yönetimle hızla temas kurdu ve büyükelçiliğini yeniden faaliyete geçirdi. Sığınmacıların gönüllü dönüşü, yeniden yapılanma ve güvenlik işbirliği, ilişkilerin yeni gündemini oluşturuyor.