Ege'de Karasuları Anlaşmazlığı: 6 Mil mi, 12 Mil mi?

Ege Denizi, Türkiye ile Yunanistan'ı birbirine bağlayan ama aynı zamanda iki ülke arasındaki en eski anlaşmazlıkların yaşandığı bir deniz. Bu anlaşmazlıkların başında ise karasuları meselesi geliyor. Yunanistan karasularını 12 mile çıkarma hakkı olduğunu savunuyor; Türkiye ise bunu savaş sebebi sayacağını yıllardır açıkça ilan ediyor.

İlk bakışta birkaç deniz mili küçük bir fark gibi görünebilir. Ancak Ege'nin coğrafyası düşünüldüğünde bu fark, denizin paylaşımını kökten değiştirecek kadar büyük. Bu yazıda karasuları kavramını, iki ülkenin tezlerini ve meselenin bugünkü durumunu adım adım anlatıyoruz.

Karasuları nedir?

Karasuları, bir devletin kıyı çizgisinden başlayarak denize doğru uzanan ve o devletin tam egemenliğinde olan deniz alanıdır. Bu alanda devlet, tıpkı kendi kara topraklarında olduğu gibi kural koyar ve uygular. Yabancı ticaret gemileri bu sulardan yalnızca "zararsız geçiş" yapabilir; yani durmadan, tehdit oluşturmadan geçip gidebilir.

Bir deniz mili yaklaşık 1.852 metredir. Dolayısıyla 6 millik karasuları yaklaşık 11 kilometre, 12 millik karasuları ise yaklaşık 22 kilometre anlamına gelir.

1982'de imzalanan BM Deniz Hukuku Sözleşmesi, devletlerin karasularını en fazla 12 mile kadar genişletebileceğini düzenler. Bugün dünyadaki ülkelerin büyük çoğunluğu 12 mil uygular. Ancak sözleşme, karasularının mutlaka 12 mil olması gerektiğini söylemez; bu bir üst sınırdır.

Ege'de karasuları nasıl 6 mil oldu?

• 1923 Lozan Antlaşması döneminde Ege'de karasuları 3 mil olarak uygulanıyordu.
• 1936 Yunanistan karasularını 6 mile çıkardı.
• 1964 Türkiye de Ege'de karasularını 6 mile çıkardı.
• 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi imzalandı. Türkiye sözleşmeye taraf olmadı. Aynı yıl çıkan Türk kanunu ile Karadeniz ve Akdeniz'de 12 mil, Ege'de 6 mil uygulanmaya devam edildi.
• 1995 Yunanistan sözleşmeyi onayladı. Bunun üzerine TBMM, Ege'de 6 milin ötesine geçilmesini savaş sebebi sayan kararı aldı.
• 2021 Yunanistan, İyon Denizi'nde (Yunanistan'ın batısı) karasularını 12 mile çıkardı; Ege için ise bu hakkını saklı tuttuğunu açıkladı.

6 mil ile 12 mil arasındaki fark neden bu kadar önemli?

Ege'yi diğer denizlerden ayıran en önemli özellik, içinde binlerce ada ve adacık bulunması ve bunların büyük bölümünün Yunanistan'a ait olması. Üstelik bu adaların bir kısmı Türkiye'nin kıyılarına birkaç kilometre mesafede. Her adanın etrafında karasuları oluştuğu için, karasularının genişliği Ege'nin nasıl paylaşıldığını doğrudan belirliyor.

Yaygın olarak dile getirilen hesaplamalara göre Ege'nin paylaşımı şu şekilde değişiyor:

Yani Yunanistan'ın 12 mile çıkması durumunda açık deniz, yani herkesin serbestçe kullanabildiği alan, yarıdan beşte bire iniyor. Türkiye'nin payı ise neredeyse hiç değişmiyor. Türkiye'ye göre bu, Ege'nin fiilen bir "Yunan gölü"ne dönüşmesi anlamına geliyor.

İki ülkenin tezleri

Casus belli kararı nedir?

Casus belli, Latince "savaş sebebi" anlamına gelir. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 8 Haziran 1995'te aldığı kararla Yunanistan'ın Ege'de karasularını 6 milin ötesine genişletmesinin Türkiye açısından savaş sebebi oluşturacağını ilan etti ve hükümete bu durumda gerekli her türlü yetkiyi verdi.

Yunanistan, bu kararın kaldırılmasını Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesinin şartlarından biri olarak görüyor ve konuyu AB platformlarında da sık sık gündeme getiriyor. Türkiye ise kararın caydırıcı bir önlem olduğunu, Yunanistan tek taraflı bir adım atmadığı sürece uygulamaya geçmeyeceğini belirtiyor.

Bir de hava sahası meselesi var

Normalde bir ülkenin hava sahası, karasularıyla aynı genişliktedir. Ancak Ege'de ilginç bir durum söz konusu: Yunanistan, karasuları 6 mil olmasına rağmen 1931'den beri 10 millik hava sahası talep ediyor. Türkiye ise uluslararası hukuka göre hava sahasının karasularıyla eşit, yani 6 mil olması gerektiğini savunuyor ve 6 ile 10 mil arasını tanımıyor.

Ege'de yıllardır yaşanan "hava sahası ihlali" ve "it dalaşı" haberlerinin önemli bir kısmı, işte bu 4 millik tartışmalı alandan kaynaklanıyor. Türk uçaklarının uluslararası hava sahası saydığı yerde uçması, Yunanistan tarafından ihlal olarak kayıtlara geçiyor.

Ege'deki diğer anlaşmazlıklarla bağlantısı

Karasuları, Ege'deki sorunlar paketinin yalnızca bir parçası. Diğer başlıklar şunlar:

• Kıta sahanlığı: Deniz altındaki doğal kaynakların kime ait olduğu sorusu. 1970'lerde petrol arama faaliyetleriyle gündeme geldi.
• Adaların silahlandırılması: Anlaşmalarla silahsız statüye bağlanan adalara asker ve silah konuşlandırılması. Ayrıntılar için Ege adalarının silahlandırılması tartışması başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
• Egemenliği belirsiz adacıklar: 1996'daki Kardak krizi, bazı küçük ada ve kayalıkların egemenliğinin antlaşmalarda açıkça belirlenmediğini gösterdi.
• Arama-kurtarma bölgeleri ve uçuş bilgi bölgesi: Hangi ülkenin hangi alanda arama-kurtarma ve hava trafiği yetkisine sahip olduğu konusundaki farklılıklar.

Türkiye bu sorunların bir bütün olarak, ikili müzakerelerle çözülmesini isterken; Yunanistan yalnızca kıta sahanlığı ve deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasını tek uyuşmazlık olarak görüyor ve bunun uluslararası yargıya taşınabileceğini söylüyor.

Bugün durum ne?

Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkiler, 2020'deki Doğu Akdeniz gerginliğinin ardından 2023'ten itibaren belirgin şekilde yumuşadı. Aralık 2023'te Atina'da imzalanan dostane ilişkiler bildirisiyle başlayan dönem, iki tarafta da "sakin sular" olarak adlandırıldı.

Bu süreç 2026'da da devam etti. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, 11 Şubat 2026'da Ankara'yı ziyaret etti ve iki ülke arasındaki Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi'nin altıncı toplantısı yapıldı. Ziyarette yatırım, deniz ticareti, ekonomi, deprem hazırlığı, kültür ve bilim alanlarında altı anlaşma ile bir ortak bildiri imzalandı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Ege ve Doğu Akdeniz'deki görüş farklılıklarının açık ve samimi şekilde konuşulduğunu, sorunların karmaşık olsa da uluslararası hukuk temelinde çözümsüz olmadığını belirtti. Miçotakis ise kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge konusundaki anlaşmazlıkların sürdüğünü ve bir uluslararası yargı organına başvurmanın gerekebileceğini söyledi.

Yani diyalog sürüyor, ticaret artıyor ve ilişkilerin tonu yumuşamış durumda. Ancak karasuları, kıta sahanlığı ve hava sahası gibi temel anlaşmazlıklar yerinde duruyor. Türkiye'nin deniz yetki alanlarını kapsamlı şekilde düzenleyecek bir kanun taslağı üzerinde çalıştığına dair haberler de bu dosyanın canlılığını koruduğunu gösteriyor.

Sonuç

Ege'de 6 mil ile 12 mil arasındaki fark, haritada birkaç santimetre gibi görünse de iki ülke için egemenlik, ekonomi ve güvenlik anlamına geliyor. Yunanistan bunu uluslararası hukuktan doğan bir hak olarak görürken, Türkiye Ege'nin özel coğrafyası nedeniyle bu hakkın hakkaniyete aykırı sonuçlar doğuracağını savunuyor.

"Sakin sular" döneminde tarafların bu konuyu masada tutarak gerilimi düşük seviyede yönetmesi önemli bir kazanım. Ancak kalıcı bir çözüm için iki ülkenin Ege'deki sorunları hangi yöntemle, hangi kapsamda ve hangi sırayla konuşacağı konusunda önce uzlaşması gerekiyor.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, konuyla ilgili gelişmeler takip edilerek güncellenmektedir. Son güncelleme: 30 Ekim 2026.