Arap Baharı: Tunus'ta Bir Seyyar Satıcının İsyanından Suriye İç Savaşına, Ortadoğu'yu Yeniden Şekillendiren On Yıl
17 Aralık 2010'da Tunuslu seyyar satıcı Muhammed Buazizi'nin kendini yakması, Arap dünyasında 'Arap Baharı' olarak anılan bir protesto dalgasını başlattı. Tunus, Mısır, Libya ve Yemen'de onlarca yıllık liderler iktidardan uzaklaştırıldı. Ancak Libya, Yemen ve Suriye uzun süreli iç savaşlara sürüklendi.
Dört liderin devrildiği, üç ülkenin iç savaşa sürüklendiği dalga. Türkiye'nin bölge politikası da bu süreçte köklü biçimde değişti.
Yüksek genç işsizliği, yolsuzluk, baskıcı yönetimler ve artan gıda fiyatları, Arap dünyasında uzun süredir biriken bir hoşnutsuzluk yaratmıştı. Sosyal medya ve uydu yayınları, protestoların ülkeden ülkeye hızla yayılmasında önemli rol oynadı.
Ülke ülke sonuçlar
| Ülke | Ne oldu? | Bugünkü durum |
|---|---|---|
| Tunus | Zeynel Abidin bin Ali, Ocak 2011'de ülkeden kaçtı. | Uzun süre "başarı hikâyesi" sayıldı; 2021 sonrası yürütmenin yetkileri genişledi. |
| Mısır | Hüsnü Mübarek Şubat 2011'de istifa etti; 2012'de Muhammed Mursi seçildi, 2013'te askerî müdahaleyle görevden alındı. | Abdulfettah es-Sisi yönetimi. |
| Libya | NATO destekli müdahale sonrası Muammer Kaddafi Ekim 2011'de öldürüldü. | Doğu-batı bölünmüşlüğü sürüyor. |
| Yemen | Ali Abdullah Salih 2012'de iktidarı devretti. | 2014'ten bu yana iç savaş ve ağır insani kriz. |
| Suriye | Barışçıl protestolar şiddetle bastırıldı, iç savaşa dönüştü. | Aralık 2024'te Esad rejimi devrildi; yeniden yapılanma süreci. |
| Bahreyn | Protestolar Körfez ülkelerinin desteğiyle bastırıldı. | Monarşi devam ediyor. |
Neden beklentiler karşılanmadı?
- Güçlü ordular ve güvenlik aygıtları, eski düzenin geri dönmesini sağladı.
- Muhalefet grupları arasındaki derin ayrılıklar, istikrarlı yeni kurumların kurulmasını zorlaştırdı.
- Bölgesel ve küresel güçlerin farklı tarafları desteklemesi çatışmaları uzattı.
- IŞİD gibi radikal örgütler oluşan boşluktan yararlandı.
Türkiye ve Arap Baharı
Türkiye, sürecin başında halkların demokratik taleplerini destekleyen bir çizgi izledi ve bölgede "model ülke" olarak tartışıldı. Ancak Mısır'daki 2013 müdahalesi, Suriye iç savaşı ve Körfez ülkeleriyle yaşanan gerginlikler, Türkiye'nin bölgede yalnızlaşmasına yol açtı. 2020'lerin başından itibaren Türkiye, Mısır, BAE ve Suudi Arabistan'la ilişkilerini yeniden normalleştirdi.