11 Eylül 2001: Dünyayı Değiştiren Saldırılar, 'Terörle Savaş', Afganistan ve Irak; Türkiye Bu Yeni Düzende Nerede Durdu?
11 Eylül 2001'de El Kaide terör örgütü, kaçırdığı dört yolcu uçağıyla New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'ne ve Washington'daki Pentagon'a saldırdı. Yaklaşık 3 bin kişi hayatını kaybetti. Saldırılar, ABD'nin 'terörle savaş' adıyla başlattığı ve Afganistan ile Irak'ta yıllarca sürecek askerî müdahalelerin başlangıcı oldu.
NATO tarihinde ilk kez 5. Madde işletildi. 20 yıllık Afganistan savaşı, Irak işgali ve değişen küresel güvenlik anlayışı.
11 Eylül 2001 sabahı kaçırılan iki uçak New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin ikiz kulelerine, üçüncüsü Pentagon'a çarptı. Dördüncü uçak, yolcuların korsanlara karşı direnmesi sonucunda Pennsylvania'da düştü. Saldırılarda yaklaşık 3 bin kişi hayatını kaybetti; hayatını kaybedenler arasında farklı ülkelerin vatandaşları da vardı.
Sonuçları
- 12 Eyl 2001 NATO, tarihinde ilk ve tek kez Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. Maddesini işletti.
- Eki 2001 ABD, Taliban yönetimindeki Afganistan'a askerî müdahale başlattı.
- 2001 Afganistan'da BM kararıyla Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü (ISAF) kuruldu.
- Mar 2003 ABD ve İngiltere, kitle imha silahları olduğu iddiasıyla Irak'ı işgal etti; bu iddia sonradan doğrulanmadı.
- 2011 El Kaide lideri Usame bin Ladin, Pakistan'da ABD özel kuvvetlerinin operasyonunda öldürüldü.
- Ağu 2021 ABD'nin Afganistan'dan çekilmesiyle Taliban yeniden iktidara geldi.
Dünya nasıl değişti?
| Alan | Değişim |
|---|---|
| Havalimanı güvenliği | Sıvı yasakları, kapsamlı yolcu taramaları ve yeni güvenlik kuralları |
| Gözetim | ABD'de ve dünyada istihbarat yetkilerinin genişlemesi; bireysel özgürlükler tartışması |
| Uluslararası hukuk | "Önleyici savaş" doktrini ve Guantanamo gibi uygulamalar |
| Toplumsal algı | Batı'da Müslümanlara yönelik önyargıların ve İslamofobinin artması |
Türkiye'nin rolü
Türkiye, saldırıların ardından ABD ile dayanışma içinde oldu ve terörle mücadelede uluslararası işbirliğini destekledi. Afganistan'da ISAF'ın komutasını 2002 ve 2005'te iki kez üstlendi; Türk askerleri muharebe görevlerinden çok güvenlik ve yeniden yapılanma faaliyetlerinde yer aldı. Ancak 2003'te TBMM'nin 1 Mart tezkeresini reddetmesiyle Türkiye, Irak'ın işgaline topraklarını açmadı.