Küresel 1 Mart Tezkeresi 2003: TBMM'nin 'Hayır'ı, Irak Savaşı ve Türkiye-ABD İlişkilerinde Uzun Süren Gölge
1 Mart 2003'te TBMM'de ABD askerlerinin Türkiye üzerinden Irak'a geçişine ve Türk askerinin Irak'a gönderilmesine izin veren tezkere oylandı. 264 kabul, 250 ret ve 19 çekimser oy çıktı; ancak Anayasa gereği salt çoğunluk olan 267 oya ulaşılamadığı için tezkere kabul edilmedi. ABD, Irak'a kuzeyden kara cephesi açamadı.
264 kabul oyuna rağmen tezkere geçmedi. Kuzeyden cephe açılamadı, ardından Süleymaniye'deki 'çuval olayı' geldi.
ABD, Saddam Hüseyin yönetimine karşı planladığı askerî harekâtta Irak'a hem güneyden (Kuveyt) hem de kuzeyden (Türkiye) girmeyi hedefliyordu. Bunun için on binlerce ABD askerinin Türkiye üzerinden geçmesi gerekiyordu. Kasım 2002'de iktidara gelen yeni hükümet, aylarca süren müzakerelerin ardından tezkereyi Meclis'e getirdi.
Oylama
| Oy | Sayı |
|---|---|
| Kabul | 264 |
| Ret | 250 |
| Çekimser | 19 |
| Gerekli çoğunluk (katılanların salt çoğunluğu) | 267 |
Anayasa'nın ilgili maddesi uyarınca kararın, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınması gerekiyordu; çekimser oylar bu hesapta belirleyici oldu. İktidar partisinin bazı milletvekilleri de ret oyu verdi. Kamuoyunun büyük çoğunluğu savaşa karşıydı.
Sonrası
- 20 Mar 2003 ABD ve İngiltere, Irak'a güneyden girerek savaşı başlattı. Türkiye, ABD uçaklarına hava sahasını açtı.
- Nis 2003 Bağdat düştü; Saddam rejimi yıkıldı.
- 4 Tem 2003 Kuzey Irak'ın Süleymaniye kentinde Türk askerleri ABD askerlerince gözaltına alındı ve başlarına çuval geçirildi. Olay, Türkiye'de derin bir tepki yarattı.
- 2003 sonrası Irak'ta mezhepsel çatışmalar, isyan ve ardından IŞİD'in yükselişi.
İki farklı değerlendirme
Tezkerenin reddini doğru bulanlar
- Türkiye'yi uluslararası meşruiyeti tartışmalı bir savaşın ortağı olmaktan korudu.
- Milli iradenin ve parlamentonun gücünü gösterdi.
- Arap dünyasında ve Avrupa'da Türkiye'nin itibarını artırdı.
Fırsat kaçırıldı diyenler
- Türkiye, Kuzey Irak'taki gelişmelere doğrudan etki etme imkânını kaybetti.
- ABD'nin önerdiği milyarlarca dolarlık ekonomik destek alınamadı.
- Türkiye-ABD ilişkilerinde uzun süreli bir güven sorunu doğdu.