S-400 Krizi: Türkiye Neden Rus Hava Savunma Sistemini Aldı, F-35 Programından Nasıl Çıkarıldı ve CAATSA Yaptırımları
Türkiye, 2017'de Rusya ile S-400 hava savunma sistemi alımı için anlaşma imzaladı. Temmuz 2019'da ilk teslimatların yapılmasının ardından ABD, Türkiye'yi F-35 savaş uçağı programından çıkardı. Aralık 2020'de ise Savunma Sanayii Başkanlığı'na CAATSA kapsamında yaptırım uygulandı.
2017'de imzalanan anlaşma, 2019'da teslimat ve F-35'ten çıkarılma. Ardından gelen yaptırımlar Türk savunma sanayiini doğrudan etkiledi.
Türkiye uzun yıllar uzun menzilli bir hava savunma sistemi edinmeye çalıştı. ABD ile Patriot sistemi için yapılan görüşmeler, fiyat, teslimat süresi ve özellikle teknoloji transferi konularında anlaşmazlıklar nedeniyle sonuç vermedi. 2013'te Çin'in bir sistemi seçildi ancak bu karardan da NATO'nun itirazları üzerine vazgeçildi.
Kronoloji
- 2017 Türkiye ile Rusya arasında S-400 alım anlaşması imzalandı.
- Tem 2019 İlk S-400 parçaları Ankara'ya ulaştı.
- Tem 2019 ABD, Türkiye'nin F-35 programından çıkarılacağını açıkladı. Türk şirketlerinin üretim payları kademeli olarak devredildi.
- Ara 2020 ABD, Yaptırımlarla Amerika'nın Düşmanlarına Karşı Koyma Yasası (CAATSA) kapsamında SSB ve yöneticilerine yaptırım uyguladı.
- 2021 ve sonrası Türkiye, F-16 alımı ve modernizasyonu için müzakereler yürüttü.
İki taraf ne diyor?
Türkiye'nin tutumu
- Egemen bir ülke olarak savunma tedarikçisini seçme hakkına sahip.
- Patriot için kabul edilebilir bir teklif sunulmadı.
- Teknik bir çalışma grubu kurulmasını önerdi; S-400'ün NATO sistemlerine entegre edilmeyeceğini vurguladı.
ABD ve NATO'nun tutumu
- S-400'ün F-35'in gizlilik özelliklerine ilişkin veri toplayabileceği endişesi.
- NATO sistemleriyle uyumsuzluk.
- Rusya'nın savunma sektörüne kaynak aktarımı CAATSA'ya aykırı.
Savunma sanayiine etkisi
Yaptırımlar ihracat lisanslarını ve bazı parça tedariklerini zorlaştırdı. Bu durum, Türkiye'nin milli savaş uçağı KAAN, yerli motorlar ve hava savunma sistemleri (Hisar, Siper, Çelik Kubbe) gibi projelere olan yatırımını hızlandıran etkenler arasında gösteriliyor.