1974 Kıbrıs Barış Harekâtı ve ABD Silah Ambargosu: Türk Savunma Sanayii Bu Krizden Nasıl Doğdu?
Yunanistan'daki askerî cuntanın desteklediği darbenin ardından Türkiye, 20 Temmuz 1974'te garantör ülke sıfatıyla Kıbrıs'a müdahale etti. ABD Kongresi, Türkiye'nin Amerikan silahlarını kullandığı gerekçesiyle 1975'te silah ambargosu uyguladı. Ambargo, Türkiye'de yerli savunma sanayii kurma fikrini bir devlet politikasına dönüştürdü.
1975-1978 ambargosu yedek parça bile göndermedi. Türkiye'nin cevabı: vakıflar, ASELSAN, yerli üretim seferberliği.
15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askerî cuntanın desteklediği Kıbrıs Rum Ulusal Muhafız Ordusu, Cumhurbaşkanı Makarios'a karşı darbe yaptı ve adayı Yunanistan'a bağlamayı (Enosis) savunan Nikos Sampson'u iş başına getirdi. Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'ndan doğan hakkına dayanarak 20 Temmuz'da adaya müdahale etti; Ağustos'taki ikinci aşamayla ada fiilen ikiye bölündü.
ABD ambargosu
- Tem-Ağu 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı.
- Şub 1975 ABD Kongresi, Yunan lobisinin de etkisiyle Türkiye'ye silah ambargosu uyguladı.
- Tem 1975 Türkiye, ABD'nin Türkiye'deki üslerinin ve tesislerinin faaliyetlerini askıya aldı.
- 1978 Başkan Carter'ın desteğiyle Kongre ambargoyu kaldırdı.
Ambargo, yalnızca yeni silah satışlarını değil, mevcut sistemler için yedek parça teminini de etkiledi. Bu durum, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin hazırlık durumunu ciddi biçimde zorladı.
Savunma sanayiinin doğuşu
| Yıl | Adım |
|---|---|
| 1970'ler | Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerini Güçlendirme Vakıfları halktan bağış toplayarak kuruldu; 1987'de Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı adı altında birleşti. |
| 1975 | ASELSAN kuruldu; ilk ürünleri askerî telsizlerdi. |
| 1973 | TUSAŞ kuruldu (havacılık). |
| 1985 | Savunma sanayiinin koordinasyonu için bugünkü Savunma Sanayii Başkanlığı'nın öncülü kuruldu. |
| 1988 | Roketsan kuruldu. |
Türkiye'nin bakışı
- Harekât, Kıbrıslı Türklerin can güvenliğini sağlamak için zorunluydu.
- Ambargo, bir müttefike yönelik haksız bir cezaydı.
Yunanistan ve Rum tarafının bakışı
- İkinci aşamanın Garanti Antlaşması'nın amacını aştığını ve işgal niteliğinde olduğunu savunuyor.
- Binlerce kişinin yerinden edilmesini ve kayıpları gündeme getiriyor.