Küresel Kyoto Protokolü 1997: İlk Bağlayıcı İklim Anlaşması Neden Beklenen Sonucu Vermedi, Türkiye Neden 12 Yıl Sonra Katıldı?
Aralık 1997'de Japonya'nın Kyoto kentinde kabul edilen protokol, gelişmiş ülkelere sera gazı emisyonlarını azaltma konusunda hukuken bağlayıcı hedefler getiren ilk uluslararası anlaşmaydı. Ancak ABD'nin onaylamaması ve hızla büyüyen gelişmekte olan ülkelerin yükümlülük dışında kalması, protokolün etkisini sınırladı. Türkiye, protokole ancak 2009'da taraf oldu.
Gelişmiş ülkelere emisyon kotası, ABD'nin çekilmesi, Çin'in muafiyeti. COP31'e giden yolun ilk büyük durağı.
1992'de Rio'daki Dünya Zirvesi'nde kabul edilen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, sera gazı emisyonlarının azaltılması için genel ilkeler belirlemişti. Kyoto Protokolü, bu ilkelere bağlayıcı sayısal hedefler ekledi.
Protokolün içeriği
- Gelişmiş ülkeler, 2008-2012 döneminde emisyonlarını 1990 seviyesine göre ortalama yüzde 5 civarında azaltmayı taahhüt etti.
- Gelişmekte olan ülkelere, Çin ve Hindistan dâhil, bağlayıcı hedef konmadı.
- Emisyon ticareti, temiz kalkınma mekanizması ve ortak uygulama gibi piyasa araçları getirildi.
- Protokol, Rusya'nın onaylamasının ardından 2005'te yürürlüğe girdi.
Neden beklenen sonucu vermedi?
| Sorun | Açıklama |
|---|---|
| ABD | Dönemin en büyük emisyon kaynağı ABD protokolü imzaladı ancak onaylamadı; 2001'de Bush yönetimi süreçten çekildi. |
| Gelişmekte olan ülkeler | Çin'in emisyonları 2000'lerde hızla artarak ABD'yi geçti; ancak protokol kapsamında yükümlülüğü yoktu. |
| Kanada | Hedeflerini tutturamayacağını görünce 2011'de protokolden çekildi. |
| Küresel emisyon | Protokol döneminde küresel emisyonlar azalmak yerine arttı. |
Türkiye'nin özel durumu
Türkiye, 1992'deki Çerçeve Sözleşme'de OECD üyesi olması nedeniyle gelişmiş ülkeler listesine (Ek-1) dâhil edilmişti. Türkiye, gelişmişlik düzeyinin diğer Ek-1 ülkeleriyle aynı olmadığını savunarak özel koşullarının tanınmasını istedi. 2001'de özel konumu kabul edilerek Çerçeve Sözleşme'ye, 2009'da da sayısal bir azaltım yükümlülüğü üstlenmeden Kyoto Protokolü'ne taraf oldu.