1991 Körfez Savaşı ve Türkiye: Kerkük-Yumurtalık Hattı Kapandı, Yarım Milyon Kişi Sınıra Dayandı, Bedeli Kim Ödedi?
Irak'ın Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal etmesi üzerine ABD öncülüğündeki koalisyon, Ocak-Şubat 1991'de Irak'a karşı savaş başlattı. Cumhurbaşkanı Turgut Özal yönetimindeki Türkiye, koalisyonu destekledi ve Kerkük-Yumurtalık petrol boru hattını kapattı. Savaşın ardından yaklaşık yarım milyon Iraklı Kürt'ün Türkiye sınırına sığınması, yeni bir insani krize yol açtı.
Özal'ın 'bir koyup üç alma' stratejisi, kapanan boru hattı, Irak'a yaptırımlar ve Kuzey Irak'ta yeni bir düzen.
2 Ağustos 1990'da Saddam Hüseyin yönetimindeki Irak, komşusu Kuveyt'i işgal etti. BM Güvenlik Konseyi Irak'a ekonomik yaptırımlar uyguladı ve Irak'ın çekilmemesi hâlinde güç kullanılmasına izin verdi.
Kronoloji
- 2 Ağu 1990 Irak, Kuveyt'i işgal etti.
- Ağu 1990 Türkiye, BM yaptırımları çerçevesinde Kerkük-Yumurtalık boru hattını kapattı ve Irak ile ticareti durdurdu.
- 17 Oca 1991 Koalisyonun "Çöl Fırtınası" hava harekâtı başladı. İncirlik Üssü'nün kullanımına izin verildi.
- 24-28 Şub 1991 Kara harekâtı; Kuveyt kurtarıldı.
- Mar-Nis 1991 Irak'ın kuzeyindeki ayaklanmanın bastırılması üzerine yaklaşık yarım milyon kişi Türkiye ve İran sınırlarına sığındı.
- Nis 1991 Irak'ın kuzeyinde koalisyon korumasında güvenli bölge oluşturuldu.
Özal'ın stratejisi
Cumhurbaşkanı Özal, savaşı Türkiye'nin bölgesel ağırlığını artırma fırsatı olarak gördü ve koalisyona aktif destek verilmesini savundu. Ancak bu tutum, Türkiye içinde tartışmalara yol açtı: Dönemin Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay, farklı görüşleri nedeniyle Aralık 1990'da istifa etti. Türk askeri Irak'a girmedi.
Ekonomik bedel
| Kalem | Etki |
|---|---|
| Boru hattı | Kerkük-Yumurtalık hattından elde edilen geçiş gelirleri durdu. |
| Ticaret | Irak, Türkiye'nin en önemli ticaret ortaklarından biriydi; ticaret ve sınır ekonomisi çöktü. |
| Taşımacılık | Irak güzergâhında çalışan binlerce tır ve nakliyeci işsiz kaldı. |
| Bölgesel ekonomi | Güneydoğu Anadolu'nun ekonomisi ağır darbe aldı. |
Türkiye'nin savaş ve yaptırımlar nedeniyle uğradığı zararın on milyarlarca doları bulduğu çeşitli kaynaklarda dile getirildi; ancak kesin rakamlar konusunda farklı hesaplamalar bulunuyor.