1973 Petrol Krizi: Arap Ambargosu Fiyatları Dört Katına Çıkardı, Türkiye '70 Sente Muhtaç' Günlere Nasıl Sürüklendi?

6 Ekim 1973'te Mısır ve Suriye'nin İsrail'e saldırmasıyla başlayan savaşta ABD'nin İsrail'e askerî yardım yapması, Arap petrol üreticilerinin petrolü bir silah olarak kullanmasına yol açtı.

Kriz adım adım

• 6 Eki 1973 Yom Kippur (Ramazan) Savaşı başladı.
• 16-17 Eki 1973 Körfez'deki üreticiler petrol fiyatlarını tek taraflı artırdı; Arap üreticiler üretimi kısma kararı aldı.
• Eki 1973 ABD ve Hollanda başta olmak üzere İsrail'i destekleyen ülkelere ambargo uygulandı.
• Oca 1974 Petrol fiyatı, savaş öncesindeki yaklaşık 3 dolardan 12 dolar civarına çıktı.
• Mar 1974 Ambargo kaldırıldı; ancak yüksek fiyatlar kalıcı oldu.

Dünyaya etkileri

• Stagflasyon: Batı ekonomilerinde durgunluk ile yüksek enflasyon bir arada yaşandı.
• Enerji politikaları: Batılı ülkeler stratejik petrol rezervleri oluşturdu, Uluslararası Enerji Ajansı kuruldu (1974), enerji verimliliği ve nükleer enerji yatırımları hızlandı.
• Petrodolar: Petrol üreticilerinin biriken gelirleri küresel finans sistemine aktı.

Türkiye'ye etkisi

Türkiye, enerjisinin önemli bir kısmını ithal eden bir ülke olarak krizden ağır etkilendi. Petrol faturasının artması dış ticaret açığını büyüttü. Yurt dışındaki işçilerin döviz gönderimleri bir süre açığı kapatmaya yardım etse de, 1970'lerin ikinci yarısında 1979'daki ikinci petrol şokuyla birlikte döviz rezervleri tükendi. Akaryakıt kuyrukları, karaborsa ve temel ürünlerde kıtlık yaşandı. Bu dönem, kamuoyunda "70 sente muhtaç olduğumuz günler" sözüyle hatırlanıyor. Krizin sonucunda 1980'deki 24 Ocak kararlarıyla ekonomik politikada köklü bir dönüşüme gidildi.