Gümrük Birliği 30 Yaşında: 1996'dan Bu Yana Türk Sanayisine Ne Kazandırdı, Neden Hâlâ Güncellenemiyor?
Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği, 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girdi. Başlangıçta Türk sanayisinin Avrupa rekabetine dayanamayacağı kaygısı vardı; ancak otomotiv ve beyaz eşya gibi sektörler Avrupa'nın önemli tedarikçileri hâline geldi. Buna karşın tarım ve hizmetlerin kapsam dışı kalması ve AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı anlaşmalardaki asimetri, 30 yıldır çözülemeyen sorunlar arasında.
Rekabet korkusundan ihracat başarısına. Ama tarım ve hizmetler dışarıda, serbest ticaret anlaşmalarında asimetri sürüyor.
1963 Ankara Anlaşması'nın öngördüğü gümrük birliği, 6 Mart 1995'te Türkiye-AB Ortaklık Konseyi'nin aldığı kararla hayata geçirildi ve 1 Ocak 1996'da yürürlüğe girdi. Böylece Türkiye, AB üyesi olmadan AB ile gümrük birliği kuran nadir ülkelerden biri oldu.
Kapsam
| Kapsamda olanlar | Kapsam dışında kalanlar |
|---|---|
| Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi bileşeni | Temel tarım ürünleri |
| Ortak gümrük tarifesi | Hizmetler |
| Rekabet ve fikri mülkiyet kurallarının uyumu | Kamu alımları |
Kazanımlar
- İhracat: AB, Türkiye'nin ihracatında yüzde 40'ı aşan payıyla en büyük pazar hâline geldi.
- Sanayi kalitesi: Avrupa standartlarına uyum, Türk üreticilerinin kalite ve verimliliğini artırdı.
- Yatırım: Avrupalı otomotiv şirketleri Türkiye'yi üretim üssü olarak kullandı; Türkiye, Avrupa'nın önemli otomobil ve ticari araç üreticilerinden biri oldu.
- Beyaz eşya ve tekstil: Türk markaları Avrupa pazarında güçlü bir konuma ulaştı.
Sorunlar
Asimetri sorunu
- AB üçüncü ülkelerle serbest ticaret anlaşması yaptığında, o ülkelerin ürünleri Türkiye'ye de gümrüksüz girebiliyor.
- Ancak Türkiye'nin aynı ülkelere gümrüksüz erişimi, ayrı bir anlaşma yapılmadıkça sağlanmıyor.
- Türkiye, AB'nin ticaret politikası kararlarında söz hakkına sahip değil.
Diğer engeller
- Türk tır şoförleri ve iş insanları için vize zorunluluğu.
- Tır kotaları ve transit geçiş sorunları.
- 2016'da başlaması planlanan güncelleme müzakerelerinin siyasi nedenlerle başlamaması.