Kosova-Sırbistan Anlaşmazlığı Neden Hâlâ Sürüyor?
Avrupa'nın en genç devletlerinden Kosova, 2008'de bağımsızlığını ilan etti. Yüzden fazla ülke onu tanıyor, ama Sırbistan, Rusya ve Çin tanımıyor. Balkanlar'ın bu açık yarası, Türkiye'nin tarihi ve kültürel bağlarla yakından takip ettiği dosyalardan biri.
Kosova, nüfusunun büyük çoğunluğu Arnavut olan, ancak Sırplar için tarihi ve dini önem taşıyan bir bölge. 1989'da özerkliğinin kaldırılması ve 1998-1999'daki çatışmalar NATO müdahalesine yol açtı; Kosova BM yönetimine bırakıldı. 2008'de bağımsızlığını ilan etti; Uluslararası Adalet Divanı 2010'da bu ilanın uluslararası hukuku ihlal etmediğini belirtti. Sırbistan ise Kosova'yı kendi toprağı saymaya devam ediyor. Kuzey Kosova'daki Sırp toplumu ve iki taraf arasındaki ilişkilerin normalleşmesi, AB arabuluculuğundaki diyalogun ana gündemi.
Prizren'in taş sokaklarında Osmanlı camileri, Ortodoks kiliseleri ve Türkçe konuşan esnaf yan yana. Kosova'nın tarihi, Balkanlar'ın iç içe geçmiş kimliklerinin özeti gibi. Ama bu iç içelik, 20. yüzyılın sonunda Avrupa'nın en kanlı çatışmalarından birine dönüştü ve bugün hâlâ çözülemeyen bir statü sorunu bıraktı.
Tarihi arka plan
Kosova, Sırplar için Orta Çağ Sırp krallığının ve Sırp Ortodoks Kilisesi'nin önemli merkezlerinin bulunduğu, 1389 Kosova Savaşı'nın sembolik hafızasını taşıyan bir bölge. Osmanlı döneminde ise Arnavut nüfus giderek çoğunluk hâline geldi. 1912'de Balkan Savaşları'yla Sırbistan'a bağlanan Kosova, Yugoslavya döneminde özerk bir bölge oldu; 1974 anayasasıyla geniş bir özerklik kazandı.
Yugoslavya'nın dağılması ve 1999
- 1989 Sırbistan lideri Slobodan Miloşeviç, Kosova'nın özerkliğini fiilen kaldırdı. Arnavutlar barışçıl direniş ve paralel kurumlar oluşturdu.
- 1998 Kosova Kurtuluş Ordusu ile Sırp güçleri arasında silahlı çatışmalar başladı; sivillere yönelik şiddet ve göç dalgaları yaşandı.
- Mar-Haz 1999 NATO, BM Güvenlik Konseyi kararı olmadan Yugoslavya'ya 78 gün süren hava harekâtı düzenledi. Yüz binlerce Arnavut, komşu ülkelere sığındı.
- Haz 1999 BM Güvenlik Konseyi'nin 1244 sayılı kararıyla Kosova BM yönetimine (UNMIK) bırakıldı, NATO liderliğinde KFOR konuşlandı.
- 17 Şub 2008 Kosova bağımsızlığını ilan etti.
- 2010 Uluslararası Adalet Divanı, bağımsızlık ilanının uluslararası hukuku ihlal etmediğine dair danışma görüşü verdi.
Kuzey Kosova ve normalleşme
Kosova'nın İbar Nehri'nin kuzeyinde kalan bölgesinde Sırp nüfus çoğunlukta. Bu bölge uzun süre Belgrad'ın desteklediği paralel kurumlarla yönetildi. AB arabuluculuğunda 2013'te imzalanan Brüksel Anlaşması, kuzeydeki kurumların Kosova sistemine entegrasyonunu ve Sırp belediyeler birliği kurulmasını öngördü; ancak birlik konusunda uzlaşma sağlanamadı. 2022-2023'te araç plakaları, belediye seçimleri ve Banjska'da yaşanan silahlı çatışma, gerginliği yeniden tırmandırdı. 2023'teki Ohri mutabakatıyla taraflar fiili tanınmaya yakın bir normalleşme çerçevesinde uzlaşsa da uygulama sınırlı kaldı.
Kosova'nın tezi
- Kosova bağımsız bir devlettir; bağımsızlık geri döndürülemez.
- Sırbistan ile ilişkiler karşılıklı tanınmaya dayanmalı.
- Kuzeydeki paralel yapılar devletin egemenliğini zayıflatıyor.
Sırbistan'ın tezi
- Kosova, 1244 sayılı karar uyarınca Sırbistan'ın parçasıdır.
- Kosova'daki Sırpların hakları ve kutsal mekânlar güvence altına alınmalı.
- Tek taraflı bağımsızlık, uluslararası hukuka kötü bir emsal oluşturdu.
Sonuç
Kosova meselesi, Yugoslavya'nın dağılmasından geriye kalan son büyük statü sorunu. Kosova'nın bağımsızlığı sahada bir gerçek, ama Sırbistan'ın ve bazı büyük güçlerin tanımaması uluslararası alanda tam kabulünü engelliyor. Kalıcı çözüm, iki tarafın AB üyelik perspektifiyle birlikte yürütülecek bir normalleşmeye bağlı.
Sık sorulan sorular
Kosova'yı kaç ülke tanıyor?
Kosova'yı 100'ü aşkın ülke tanıyor. Türkiye, Kosova'yı 2008'de bağımsızlığını ilan ettiği gün tanıyan ilk ülkelerden biridir. Sırbistan, Rusya, Çin ve bazı AB ülkeleri (İspanya, Yunanistan, Romanya, Slovakya, Güney Kıbrıs) tanımıyor.
Kosova BM üyesi mi?
Hayır. Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisi bulunan Rusya ve Çin'in karşı çıkması nedeniyle Kosova BM üyesi değil.
KFOR nedir?
1999'dan bu yana Kosova'da görev yapan NATO liderliğindeki barış gücüdür. Türkiye de KFOR'a katkı sağlıyor ve 2023'te güç Türk bir komutanın liderliğine geçti.
Kosova'da Türk toplumu var mı?
Evet. Kosova'da özellikle Prizren, Mamuşa ve Priştine'de yaşayan bir Türk toplumu bulunuyor. Türkçe, bazı belediyelerde resmi dil statüsünde.
Kosova ile Sırbistan arasında anlaşma var mı?
AB arabuluculuğunda 2013 Brüksel Anlaşması ve 2023 Ohri mutabakatı gibi normalleşme adımları atıldı; ancak uygulama ve karşılıklı tanınma konusunda kalıcı bir uzlaşma sağlanamadı.
Bu yazı, konuyla ilgili gelişmeler takip edilerek güncellenmektedir. Son güncelleme: 30 Ekim 2026.