Golan Tepeleri Kimin? 1967'den Bugüne Süren Anlaşmazlık
Taberiye Gölü'ne ve Şam ovasına tepeden bakan volkanik bir plato. Golan Tepeleri, yarım asrı aşkın süredir İsrail'in kontrolünde; uluslararası hukuka göre ise hâlâ Suriye toprağı. Esad rejiminin düşüşüyle bölge yeniden gündemin merkezine taşındı.
Golan Tepeleri, 1967 Altı Gün Savaşı'nda İsrail tarafından Suriye'den alındı. İsrail 1981'de bölgeye kendi hukukunu uygulayarak fiilen ilhak etti; BM Güvenlik Konseyi'nin 497 sayılı kararı bu kararı geçersiz saydı. ABD 2019'da İsrail'in egemenliğini tanıyan ilk ülke oldu. Bölge, yüksekliği nedeniyle askeri açıdan, Ürdün Nehri havzasını besleyen su kaynakları nedeniyle de ekonomik açıdan çok değerli. Aralık 2024'te Esad rejiminin devrilmesinin ardından İsrail, 1974 ateşkes hattındaki tampon bölgeye ve ötesine askeri olarak ilerledi.
Golan Tepeleri'nin en yüksek noktalarından bakıldığında, bir yanda Celile bölgesi ve Taberiye Gölü, diğer yanda Şam'a uzanan ova görünür. Bu manzara, bölgenin neden yarım asırdır vazgeçilemeyen bir toprak parçası olduğunu tek başına anlatıyor.
Golan neden bu kadar önemli?
| Unsur | Önemi |
|---|---|
| Askeri yükseklik | Plato, kuzey İsrail'e ve Şam'a hâkim bir konumda. Hermon Dağı'ndaki istasyonlar bölgenin tamamını gözetleme imkânı sağlıyor. |
| Su kaynakları | Ürdün Nehri'ni ve Taberiye Gölü'nü besleyen kaynakların önemli bir bölümü Golan ve çevresinden çıkıyor. |
| Tarım ve turizm | Verimli toprakları, üzüm bağları ve kayak merkezi bölgeyi ekonomik açıdan da değerli kılıyor. |
| Enerji | Bölgede petrol ve rüzgâr enerjisi projeleri tartışma konusu oldu. |
1967'den 1981'e
1967 Altı Gün Savaşı'nın son günlerinde İsrail, Suriye'nin elindeki Golan Tepeleri'ni ele geçirdi. 1973 Yom Kippur (Ramazan) Savaşı'nda Suriye bölgeyi geri almaya çalıştı, ancak başarılı olamadı. 1974'te imzalanan Ayrılık Anlaşması'yla iki ordu arasında BM gözetiminde bir tampon bölge oluşturuldu; UNDOF (BM Ayrılık Gözlem Gücü) bu hattı izlemeye başladı.
Aralık 1981'de İsrail Meclisi, Golan'a İsrail hukukunu, yargısını ve yönetimini uygulayan yasayı kabul etti. BM Güvenlik Konseyi, oybirliğiyle aldığı 497 sayılı kararla bu kararın "hükümsüz ve uluslararası hukuk açısından geçersiz" olduğunu ilan etti.
Kaçırılan barış fırsatları
1990'larda ve 2000'lerde İsrail ile Suriye arasında Golan'ın iadesi karşılığında barış formülü üzerine birkaç kez dolaylı görüşme yapıldı. 2008'de Türkiye'nin arabuluculuğunda yürütülen dolaylı görüşmeler önemli ilerleme kaydetmişti; ancak Aralık 2008'de İsrail'in Gazze'ye operasyon başlatmasıyla süreç kesildi. 2011'de başlayan Suriye iç savaşı ise bu ihtimali tamamen ortadan kaldırdı.
ABD'nin tanıması ve Esad sonrası dönem
- Mar 2019 ABD Başkanı Trump, İsrail'in Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıyan kararnameyi imzaladı. AB ve BM, Golan'ın işgal altında olduğu yönündeki tutumunu sürdürdü.
- Ara 2024 Esad rejiminin devrilmesinin ardından İsrail, 1974 Ayrılık Anlaşması'nın geçersiz kaldığını öne sürerek tampon bölgeye girdi, Hermon Dağı'nın Suriye tarafında mevzi kurdu ve Suriye'deki askeri hedeflere kapsamlı hava saldırıları düzenledi.
- 2025 Suriye'nin yeni yönetimi ile İsrail arasında ABD'nin aracılığıyla güvenlik düzenlemelerine yönelik temaslar gündeme geldi; Golan'ın statüsü ise tartışmanın dışında tutuldu.
Suriye ve uluslararası toplumun çoğunluğu
- Golan, işgal altındaki Suriye toprağıdır.
- Güç kullanarak toprak elde edilemez; 497 sayılı karar geçerlidir.
- Tampon bölgeye girilmesi 1974 anlaşmasının ihlalidir.
İsrail'in tezi
- Golan, kuzey İsrail'in güvenliği için vazgeçilmezdir.
- Suriye'deki istikrarsızlık, bölgenin iadesini imkânsız kılıyor.
- Bölgede 40 yılı aşkın süredir İsrail hukuku uygulanıyor.
Sonuç
Golan Tepeleri, uluslararası hukukun "işgal altındaki toprak" dediği, İsrail'in ise vazgeçilmez güvenlik bölgesi saydığı bir alan. Suriye'deki rejim değişikliği, bölgenin geleceğini yeniden tartışmaya açtı; ancak kısa vadede İsrail'in kontrolünün sona ereceğine dair bir işaret görünmüyor. Golan'ın kaderi, Suriye'nin yeni dönemde istikrara kavuşup kavuşamayacağına ve bölgesel güç dengelerine bağlı kalacak.
Sık sorulan sorular
Golan Tepeleri nerede?
Suriye'nin güneybatısında, İsrail, Lübnan ve Ürdün sınırlarının kesiştiği bölgede yer alan yaklaşık 1.800 kilometrekarelik bir platodur. Bölgenin yaklaşık 1.200 kilometrekaresi İsrail'in kontrolündedir.
Golan'ı hangi ülkeler İsrail toprağı olarak tanıyor?
ABD 2019'da İsrail'in Golan üzerindeki egemenliğini tanıdı. Uluslararası toplumun büyük çoğunluğu ve BM, Golan'ı işgal altındaki Suriye toprağı olarak kabul ediyor.
Golan'da kimler yaşıyor?
Bölgede İsrail yerleşimlerinde yaşayan İsrailliler ile çoğunluğu Dürzi olan Suriyeli Araplar yaşıyor. 1967'de bölgenin Suriyeli nüfusunun büyük kısmı göç etmek zorunda kalmıştı.
UNDOF nedir?
1974'ten bu yana İsrail ile Suriye arasındaki ateşkes hattını izleyen BM Ayrılık Gözlem Gücü'dür.
Esad'ın devrilmesinden sonra ne değişti?
İsrail, Aralık 2024'te 1974 ayrılık anlaşmasının geçersiz kaldığını öne sürerek tampon bölgeye ve Hermon Dağı'nın Suriye tarafına askeri olarak ilerledi. Suriye'nin yeni yönetimi ve birçok ülke bu adımı uluslararası hukuka aykırı buldu.
Bu yazı, konuyla ilgili gelişmeler takip edilerek güncellenmektedir. Son güncelleme: 30 Ekim 2026.