Kuril Adaları Yüzünden Rusya ile Japonya Neden Hâlâ Barış Anlaşması İmzalamadı?
İkinci Dünya Savaşı 80 yıl önce bitti. Ama Rusya ile Japonya arasında hâlâ bir barış antlaşması yok. Bunun nedeni, Hokkaido'nun kuzeydoğusunda uzanan dört ada: Rusya'nın Güney Kurilleri, Japonya'nın Kuzey Toprakları dediği bölge.
Sovyetler Birliği, İkinci Dünya Savaşı'nın son günlerinde, Ağustos-Eylül 1945'te Kuril Adaları'nın tamamını ele geçirdi ve Japon nüfusu adalardan çıkarıldı. Japonya, en güneydeki dört adanın (İturup/Etorofu, Kunaşir/Kunaşiri, Şikotan ve Habomai) kendisine ait olduğunu savunuyor. 1956 Sovyet-Japon Ortak Deklarasyonu, barış antlaşmasından sonra Şikotan ve Habomai'nin iade edilmesini öngörüyordu, ancak antlaşma hiç imzalanmadı. 2022'de Japonya'nın Rusya'ya yaptırım uygulaması üzerine Rusya barış görüşmelerini askıya aldı.
Japonya'nın kuzeyindeki Hokkaido adasının Nemuro burnundan bakıldığında, birkaç kilometre ötede Habomai adacıkları görünür. Burnun ucundaki gözlem noktasında Japonlar her yıl "Kuzey Toprakları Günü"nü anar. Karşı kıyıda ise Rus askeri garnizonları ve balıkçı köyleri var. Bu kısa mesafe, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana çözülemeyen bir anlaşmazlığı simgeliyor.
1855'ten 1945'e
Rusya ile Japonya arasındaki ilk sınır düzenlemesi 1855 Şimoda Antlaşması'yla yapıldı: İturup ve güneyindeki adalar Japonya'ya, Urup ve kuzeyindekiler Rusya'ya bırakıldı. 1875'te Japonya, Sahalin üzerindeki haklarından vazgeçmesi karşılığında Kuril zincirinin tamamını aldı. 1905 Rus-Japon Savaşı'ndan sonra güney Sahalin de Japonya'ya geçti.
İkinci Dünya Savaşı'nın son aşamasında, Şubat 1945 Yalta Konferansı'nda ABD ve İngiltere, Sovyetlerin Japonya'ya karşı savaşa girmesi karşılığında Kuril Adaları'nın Sovyetlere bırakılmasını kabul etti. Sovyetler Ağustos 1945'te Japonya'ya savaş ilan etti; Japonya'nın teslim olmasının ardından, Eylül başına kadar adaların tamamını ele geçirdi.
Hukuki düğüm
- 1951 San Francisco Barış Antlaşması'yla Japonya, Kuril Adaları üzerindeki haklarından vazgeçti. Ancak antlaşma adaların kime ait olduğunu belirtmedi; Sovyetler de antlaşmayı imzalamadı. Japonya, en güneydeki dört adanın "Kuril Adaları"na dahil olmadığını savunuyor.
- 1956 Sovyet-Japon Ortak Deklarasyonu savaş durumunu sona erdirdi; barış antlaşmasından sonra Şikotan ve Habomai'nin Japonya'ya iadesini öngördü.
- 1960 Japonya'nın ABD ile güvenlik antlaşmasını yenilemesi üzerine Sovyetler, iade taahhüdünü yeni koşullara bağladı.
- 2018-2019 Japonya Başbakanı Şinzo Abe ile Putin, 1956 Deklarasyonu temelinde müzakereleri hızlandırma kararı aldı; somut sonuç çıkmadı.
- 2020 Rusya Anayasası'na toprak devrini yasaklayan bir hüküm eklendi.
- 2022 Rusya, Japonya'nın yaptırımları nedeniyle barış görüşmelerini askıya aldı.
Japonya'nın tezi
- Dört ada tarih boyunca hiçbir zaman Rusya'ya ait olmadı; Japonya'nın kendi topraklarıdır.
- Sovyetler, tarafsızlık paktını ihlal ederek ve savaşın son günlerinde adaları işgal etti.
- Barış antlaşması, dört adanın egemenliği çözülerek imzalanmalı.
Rusya'nın tezi
- Adalar, İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçları ve Yalta mutabakatı gereği Rusya'ya geçti.
- Savaşın sonuçlarının sorgulanması kabul edilemez.
- Adalar, Pasifik'teki güvenlik açısından vazgeçilmezdir.
Sonuç
Kuril Adaları, İkinci Dünya Savaşı'ndan kalan ve iki büyük gücün ilişkilerini 80 yıldır tanımlayan bir anlaşmazlık. Ukrayna savaşının yarattığı yeni Soğuk Savaş ortamında, Rusya ile Japonya arasında yakın vadede bir uzlaşma ihtimali her zamankinden düşük görünüyor.
Sık sorulan sorular
Tartışmalı adalar hangileri?
İturup (Japonca Etorofu), Kunaşir (Kunaşiri), Şikotan ve Habomai adacıklarıdır. Japonya bunları 'Kuzey Toprakları', Rusya ise 'Güney Kurilleri' olarak adlandırıyor.
Rusya ile Japonya hâlâ savaş hâlinde mi?
Hayır. 1956 Ortak Deklarasyonu savaş durumunu sona erdirdi ve diplomatik ilişkileri kurdu. Ancak toprak sorunu nedeniyle kapsamlı bir barış antlaşması imzalanmadı.
Adalarda kimler yaşıyor?
Adalarda bugün yaklaşık 20 bin Rus vatandaşı yaşıyor. 1945'te adalarda yaşayan yaklaşık 17 bin Japon, savaşın ardından adalardan çıkarıldı.
Adalar neden önemli?
Adalar zengin balıkçılık sahalarına sahip, çevresinde enerji kaynakları olduğu düşünülüyor ve Rusya'nın Pasifik Filosu için Okhotsk Denizi'nden Pasifik'e açılan stratejik geçitleri kontrol ediyor.
Müzakereler neden durdu?
Japonya'nın 2022'de Ukrayna savaşı nedeniyle Rusya'ya yaptırım uygulaması üzerine Rusya, barış antlaşması görüşmelerini askıya aldığını ve adalarla ilgili ortak ekonomik projelerden çekildiğini açıkladı.
Bu yazı, konuyla ilgili gelişmeler takip edilerek güncellenmektedir. Son güncelleme: 30 Ekim 2026.