Küresel Afetler İnsanları Yerinden Ediyor: 2025'te 29,9 Milyon Afet Kaynaklı Göç, Dünyada 82 Milyon Yerinden Edilmiş İnsan; Türkiye Hem Geçiş Hem Hedef Ülke
İç Yerinden Edilme İzleme Merkezi'nin (IDMC) 2026 raporuna göre 2025'te dünyada 62,2 milyon iç göç hareketi kaydedildi. Bunların 32,3 milyonu çatışma ve şiddet, 29,9 milyonu afet kaynaklı. Kayıtlarda ilk kez çatışma kaynaklı göç, afet kaynaklı göçü geride bıraktı; ancak afetler hâlâ son on yılın ortalamasının yüzde 13 üzerinde insan yerinden ediyor. 2025 sonunda dünyada 82,2 milyon yerinden edilmiş insan bulunuyordu.
İlk kez çatışmalar afetleri geride bıraktı, ama afetler hâlâ on yıllık ortalamanın üzerinde. İklim göçü Türkiye'yi nasıl etkiler?
"İklim mültecisi" kavramı uluslararası hukukta resmî olarak tanımlanmış değil; ancak seller, kuraklıklar, fırtınalar ve orman yangınları her yıl on milyonlarca insanı evinden ediyor. Bu kişilerin büyük çoğunluğu kendi ülkesi içinde yer değiştiriyor.
2026 raporunun rakamları
| Gösterge | 2025 |
|---|---|
| Toplam iç göç hareketi | 62,2 milyon |
| Çatışma ve şiddet kaynaklı | 32,3 milyon (rekor; 2024'e göre +%60) |
| Afet kaynaklı | 29,9 milyon (2024'e göre -%35; ancak on yıllık ortalamanın %13 üzerinde) |
| Yıl sonunda yerinden edilmiş toplam insan | 82,2 milyon (kayıtlardaki en yüksek ikinci rakam; 2016'nın iki katı) |
| En fazla çatışma kaynaklı göç | İran (10 milyon), Kongo Demokratik Cumhuriyeti (9,7 milyon) |
| En fazla yerinden edilmiş nüfus | Sudan (9,1 milyon), Kolombiya (7,2 milyon), Suriye (6 milyon), Yemen (4,8 milyon), Afganistan (4,4 milyon) |
Kaynak: İç Yerinden Edilme İzleme Merkezi (IDMC), Küresel İç Yerinden Edilme Raporu 2026; Norveç Mülteci Konseyi'nin aktarımı. Rakamlar göç hareketlerini sayar; aynı kişi birden fazla kez yer değiştirebilir.
İklim ve göç arasındaki karmaşık ilişki
Araştırmacılar, iklim değişikliğinin göçü doğrudan değil, diğer etkenlerle birleşerek tetiklediğini vurguluyor:
- Ani afetler: Sel ve fırtınalar genellikle kısa süreli ve ülke içi yer değiştirmelere yol açıyor; insanların çoğu afetten sonra evine dönmeye çalışıyor.
- Yavaş gelişen afetler: Kuraklık, çölleşme ve deniz seviyesinin yükselmesi, tarım gelirlerini yıllar içinde aşındırarak kalıcı göçe yol açabiliyor.
- Çatışma ile iç içe: Su ve toprak kıtlığı, bazı bölgelerde çatışmaları körükleyebiliyor; Sahel bölgesi ve Suriye öncesi kuraklık bu tartışmalarda sık sık örnek gösteriliyor.
Türkiye'nin konumu
Geçiş ve hedef ülke olarak
- Orta Doğu, Orta Asya ve Afrika'dan Avrupa'ya uzanan göç yollarının kavşağında.
- İran'da savaş nedeniyle yaşanan büyük çaplı yerinden edilme, Türkiye'nin doğu sınırını da ilgilendiriyor.
- Afganistan ve Pakistan gibi kuraklıktan ağır etkilenen ülkelerden gelen göç.
Kendi içinde
- Konya Kapalı Havzası gibi bölgelerde yeraltı sularının çekilmesi ve obruklar, tarımsal üretimi tehdit ediyor.
- Kuraklık ve su kıtlığı, kırsaldan kentlere göçü hızlandırabilir.
- Kıyı bölgelerinde deniz seviyesinin yükselmesi uzun vadeli bir risk.