İlk İşler Kayboluyor: Yapay Zekâ Çağında Yeni Başlayan Yazılımcı İstihdamı Yüzde 20 Düştü, Üniversite Mezunlarını Ne Bekliyor?
Stanford Üniversitesi araştırmacılarının çalışmalarına göre yapay zekâdan etkilenmeye açık mesleklerde, kariyerinin başındaki gençlerin istihdamı belirgin şekilde geriledi. Yeni başlayan yazılım geliştiricilerinin istihdamı 2024'ten bu yana yaklaşık yüzde 20 azaldı. Kıdemli çalışanların işini kolaylaştıran yapay zekâ, gençlerin ilk iş basamağını ortadan kaldırıyor olabilir.
Deneyim istemeyen iş yok, iş olmadan deneyim yok. Yapay zekâ bu kısır döngüyü derinleştiriyor. Türkiye'de genç işsizliği ve eğitim sistemi.
Yapay zekânın iş piyasasına etkisi tartışılırken genellikle "hangi meslekler yok olacak" sorusu soruluyor. Ancak araştırmalar, ilk ve en belirgin etkinin meslekler üzerinde değil, kariyer basamakları üzerinde görüldüğünü gösteriyor.
Veriler ne gösteriyor?
- Stanford Üniversitesi araştırmacılarının çalışmalarına göre yapay zekâya maruz mesleklerde kariyerinin başındaki gençlerin istihdamı belirgin şekilde düştü; aynı mesleklerdeki deneyimli çalışanların istihdamı ise görece korundu.
- Yeni başlayan yazılım geliştiricilerinin istihdamı 2024'ten bu yana yaklaşık yüzde 20 geriledi.
- ABD'de 2026'nın ilk sekiz ayında 116 binden fazla işten çıkarma doğrudan yapay zekâya bağlandı.
Neden gençler?
Bir yazılım şirketinde, hukuk bürosunda ya da danışmanlık firmasında yeni başlayanlara genellikle rutin ve tekrarlayan işler verilir: basit kod parçaları yazmak, belge taramak, veri düzenlemek, ilk taslakları hazırlamak. Bu görevler, mesleğin "çıraklık" aşamasıydı. Bugün yapay zekâ araçları bu işlerin önemli bir kısmını yapabiliyor. Sonuç olarak şirketler, deneyimli çalışanlarını yapay zekâ ile destekleyerek daha az yeni çalışan alıyor.
Bu durum uzun vadede önemli bir soru doğuruyor: Bugün yeni başlayanlar işe alınmazsa, yarının kıdemli uzmanları nasıl yetişecek?
Türkiye'de durum
Riskler
- Türkiye'de genç işsizliği ve "ne eğitimde ne istihdamda" olan gençlerin oranı zaten yüksek.
- Her yıl yüz binlerce üniversite mezunu iş piyasasına giriyor.
- Yazılım, muhasebe, çeviri ve müşteri hizmetleri gibi gençlerin yoğun olduğu alanlar risk altında.
Fırsatlar
- Türk gençleri yapay zekâ araçlarını hızla benimsiyor; TÜİK'e göre bireylerin yüzde 37,6'sı yapay zekâ kullanıyor.
- Yapay zekâyı etkin kullanan gençler, küresel uzaktan çalışma pazarında rekabet edebilir.
- Yeni meslekler: yapay zekâ ürün yönetimi, veri etiketleme denetimi, istem mühendisliği.
Eğitim sistemi için öneriler
- Üniversite müfredatlarında yapay zekâ ile birlikte çalışma becerisinin temel ders hâline getirilmesi,
- Staj ve çıraklık programlarının teşvik edilerek gençlere iş başında öğrenme imkânı sağlanması,
- Eleştirel düşünme, problem çözme ve iletişim gibi yapay zekânın zor taklit ettiği becerilere ağırlık verilmesi,
- Mesleki ve teknik eğitimin itibarının artırılması.