Avrupa Sokakları Neden Karıştı? Fransa'daki Protestolar, Fransız Devrimi ile Karşılaştırma ve Piyasaların Tepkisi
Eylül ortasında akaryakıt fiyatlarına karşı başlayan protestolar, kısa sürede Fransa'nın dört bir yanına yayıldı ve öğrencilerin katılımıyla büyüdü. 17 Ekim'de yarım milyonu aşkın kişi sokaktaydı. İtalya'dan İspanya'ya pek çok Avrupa ülkesinde de benzer eylemler yaşanıyor. Bazıları bu tabloyu Fransız Devrimi'ne benzetiyor; peki bu benzetme ne kadar yerinde?
Fransa'da bir hafta sonunda 550 bin kişi sokakta, 1.200 gözaltı. İtalya'da genel grev, İspanya'da erken seçim. Türkiye bu tablonun neresinde?
Avrupa, 2026 sonbaharında son yılların en yaygın protesto dalgalarından birini yaşıyor. Fitili ateşleyen, İran savaşı nedeniyle tırmanan enerji fiyatları ve hayat pahalılığı oldu. Ancak kısa sürede eylemler; eğitim, konut, zorunlu askerlik ve savunma harcamaları gibi farklı konuları da kapsayan geniş bir hoşnutsuzluk dalgasına dönüştü. Bu dalganın merkezinde ise yine Fransa var.
Fransa'da neler oluyor?
- 15 Eyl 2026 Dizel yakıtın litre fiyatının 2,37 avroya ulaşmasıyla akaryakıt protestoları başladı.
- 18 Eyl 2026 Öğrenciler ve liseliler eylemlere katıldı; okul protestoları başladı.
- Eyl-Eki 2026 Başbakan Sébastien Lecornu, akaryakıt sübvansiyonlarının 31 Aralık'a kadar uzatılacağını açıkladı.
- 17 Eki 2026 Ülke genelinde 550 binden fazla kişi yürüdü. 1.200 kişi gözaltına alındı, 150 polis yaralandı. Dokuz şehirde yağma olayları yaşandı; Limoges'da belediye binası ateşe verildi.
- 24 Eki 2026 410 bin kişinin katıldığı eylemlerde 70 bin güvenlik görevlisi görev yaptı ve yaklaşık 1.000 kişi gözaltına alındı. Hükümet, yürüyüşlerin "iyi geçtiğini" açıkladı.
- 28 Eki 2026 BM insan hakları uzmanları, Fransız güvenlik güçlerinin aşırı güç kullandığı yönündeki iddialar konusunda endişelerini dile getirdi.
İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, şiddet olaylarına karşı "son derece kararlı" olunacağını söyledi. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise şiddetten sorumlu olanların yargılanacağını açıkladı. Basına yansıyan bilgilere göre eylemler sırasında binlerce reşit olmayan genç gözaltına alındı ve bazı şehirlerde sokağa çıkma yasakları uygulandı. Gençlerin yaralanmasına ilişkin görüntüler, polisin orantısız güç kullandığı tartışmalarını alevlendirdi.
Diğer Avrupa ülkelerinde durum
| Ülke | Gelişmeler |
|---|---|
| İtalya | 16-17 Ekim'de Milano, Torino ve Bolonya'da hükümet karşıtı gösteriler olaylı geçti. Hükümet, bazı eylem türleri için 2-5 yıl hapis öngören bir güvenlik kararnamesi çıkardı. 30 Ekim'de hayat pahalılığı ve askeri harcamalara karşı genel grev yapıldı. |
| İspanya | Madrid'in Puerta del Sol meydanında protesto kampı kuruldu. Ülke 29 Kasım'da erken seçime gidiyor. |
| Belçika | Brüksel ve Liège'de olaylı eylemler yaşandı, yüzlerce kişi gözaltına alındı. |
| Almanya | Zorunlu askerliğin geri getirilmesine karşı öğrenciler okul boykotu yaptı. Şansölye Merz'in popülaritesi düşerken aşırı sağcı AfD'nin desteği arttı. |
| Portekiz | Konut krizine karşı protestolar düzenlendi; kurulan kamplar dağıtıldı. |
| Diğer | Yunanistan, Avusturya, İrlanda, Arnavutluk ve Sırbistan'da da çeşitli konularda gösteriler yaşandı. |
Fransız Devrimi ile karşılaştırma: Benzetme yerinde mi?
Bazı yorumcular ve sosyal medya kullanıcıları, Fransa'daki olayları 1789 Fransız Devrimi'ne benzetiyor. Bu benzetmenin hem haklı hem de abartılı yönleri var:
Benzerlikler
- Her iki dönemde de temel ihtiyaçlara erişimdeki zorluk öfkeyi tetikledi: 1789'da ekmek fiyatları, 2026'da akaryakıt ve enerji.
- Yöneten elitlerin halktan kopuk olduğu algısı yaygın.
- Kamu maliyesindeki sıkıntılar: 1789'da kraliyet hazinesi iflasın eşiğindeydi, bugün Fransa yüksek kamu borcuyla mücadele ediyor.
Farklılıklar
- 1789'da mutlak monarşi vardı; bugün Fransa, seçimlerin ve kurumların işlediği bir demokrasi.
- Protestocuların talepleri rejim değişikliği değil, fiyatlar ve politikalarla ilgili.
- Hükümet sübvansiyon gibi tavizler vererek gerilimi düşürmeye çalışıyor.
Pek çok uzman, daha yerinde karşılaştırmaların 2018-2019'daki Sarı Yelekliler hareketi ve İspanya'daki 2011 tarihli 15-M hareketi olduğunu düşünüyor. Sarı Yelekliler de akaryakıt vergisine karşı başlamış ve geniş bir hoşnutsuzluk hareketine dönüşmüştü. Fransa'nın uzun bir sokak protestosu geleneği olduğu da unutulmamalı: 1968 Mayıs olaylarından 2023'teki emeklilik reformu eylemlerine kadar pek çok örnek var.
Piyasaların tepkisi
- Tahviller: Fransa'nın 10 yıllık devlet tahvili faizi yaklaşık yüzde 4,92'ye yükselerek 2002'den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Bu, yatırımcıların Fransa'nın borç yönetimine ilişkin kaygılarının arttığını gösteriyor.
- Borsa: Paris borsasının ana endeksi CAC 40, olayların yoğunlaştığı günlerde yüzde 1'in üzerinde değer kaybetti.
- Euro: Avro, siyasi belirsizlik ve enerji fiyatlarının etkisiyle zayıfladı.
Yatırımcılar açısından asıl soru, akaryakıt sübvansiyonları gibi tavizlerin zaten yüksek olan bütçe açığını daha da büyütüp büyütmeyeceği. Fransa'nın kredi notuna ilişkin değerlendirmeler de bu nedenle yakından izleniyor.
Sonuç
Avrupa'daki protestolar, İran savaşının yarattığı enerji şokunun kıtadaki siyasi ve toplumsal dengeleri nasıl sarstığını gösteriyor. Fransız Devrimi benzetmesi duygusal olarak güçlü olsa da, mevcut olaylar daha çok demokratik sistemler içindeki derin bir hoşnutsuzluğun ifadesi. Bu hoşnutsuzluğun önümüzdeki seçimlere nasıl yansıyacağı, Avrupa'nın geleceğini şekillendirecek. Konuyla ilgili olarak Avrupa-ABD ayrışması ve İran savaşının Körfez ekonomilerine etkisi haberlerimize göz atabilirsiniz.