Akkuyu Nükleer Santrali Ne Durumda? Rusya'nın Sağladığı Kolaylıklar, Savaşın ve Yaptırımların Bedeli, Dünyanın Bakışı
Türkiye'nin ilk nükleer santrali Akkuyu'da geri sayım sürüyor. Enerji Bakanı Bayraktar'a göre ilk nükleer yakıt birkaç hafta içinde reaktöre yüklenecek ve santralin elektriği 2027'den itibaren şebekeye verilecek. İlk elektriğin 2023'te üretilmesi planlanan projede yaşanan gecikmelerin arkasında Rusya-Ukrayna savaşının ve yaptırımların izleri var.
İlk yakıt haftalar içinde yüklenecek, elektrik 2027'de şebekede. Yaptırımlar projeyi nasıl etkiledi?
Mersin'in Gülnar ilçesindeki Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Türkiye'nin onlarca yıllık nükleer enerji hayalinin ilk somut adımı. Rusya'nın devlet nükleer şirketi Rosatom tarafından inşa edilen santral, tamamlandığında Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'unu karşılayacak. Ancak proje, Rusya-Ukrayna savaşı ve Batı'nın Rusya'ya uyguladığı yaptırımlar nedeniyle ciddi gecikmeler yaşadı.
Son durum: Yakıt yükleme için geri sayım
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın Ekim 2026'daki açıklamalarına göre:
- Dört reaktörden ilkine nükleer yakıtın birkaç hafta içinde yüklenmesi ve santralin fiziki çalıştırmaya başlaması hedefleniyor.
- Santralde yoğun test süreci devam ediyor; 23 bin kişinin çalıştığı şantiyede çalışmalar sürüyor.
- Akkuyu'da üretilen elektriğin 2027'den itibaren sisteme verilmesi bekleniyor.
- Bakanlık, Ocak 2026'da ilk reaktörün inşaatının yüzde 99 tamamlandığını açıklamıştı.
Yakıt yükleme ve fiziki çalıştırma, ticari elektrik üretiminden önce gelen test aşamaları. Ticari üretim bu testlerin başarıyla tamamlanmasının ardından başlayacak.
Bir bakışta Akkuyu
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Reaktör sayısı ve tipi | 4 adet VVER-1200 (Rus tasarımı) |
| Toplam kurulu güç | Yaklaşık 4.800 MW (her reaktör yaklaşık 1.200 MW) |
| Türkiye elektriğindeki payı | Tamamlandığında yaklaşık %10 |
| Maliyet | Yaklaşık 24-25 milyar dolar |
| Model | Yap-sahip ol-işlet (dünyada bu modelle kurulan ilk nükleer santral) |
| Elektrik alım garantisi | İlk iki ünitenin üretiminin %70'i, son ikisinin %30'u için 15 yıl boyunca kilovatsaat başına 12,35 ABD senti |
| Anlaşma tarihi | Mayıs 2010 |
Rusya'nın sağladığı kolaylıklar
Akkuyu'yu dünyadaki diğer nükleer projelerden ayıran en önemli özellik, finansman modeli. Santral, Türkiye'nin bütçesinden değil, büyük ölçüde Rusya'nın kaynaklarıyla inşa ediliyor:
- Finansman: Projenin finansmanının büyük bölümü Rosatom'a bağlı şirket tarafından sağlanıyor. Türk yetkilileri 2025'te Rusya'nın 9 milyar dolarlık ek finansman sağlayacağını açıkladı.
- Sahiplik ve işletme: Santralin sahibi ve işletmecisi Rus tarafı. Bu, Türkiye'nin inşaat riskini üstlenmemesi anlamına geliyor.
- Eğitim: Yüzlerce Türk öğrenci, Rusya'daki üniversitelerde nükleer mühendislik eğitimi aldı ve santralde görev yapmaya başladı.
- Ödeme formülü: Yaptırımların para transferlerini zorlaştırması üzerine, BOTAŞ'ın Rusya'ya ödediği doğal gaz bedellerinin bir kısmının yerli bankalar üzerinden projeye aktarıldığı basına yansıdı.
Savaşın ve yaptırımların bedeli
Akkuyu'nun ilk ünitesinin aslında 2023'te, Cumhuriyet'in 100. yılında elektrik üretmesi planlanıyordu. Bu hedef tutturulamadı. Gecikmelerin başlıca nedenleri şöyle:
- 2022 Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle birlikte Batı'nın Rus bankalarına ve tedarik zincirlerine yönelik yaptırımları başladı. Rosatom doğrudan yaptırım listesinde olmasa da, ABD bankaları üzerinden yapılan milyarlarca dolarlık transfer dondu ve uluslararası kredi kuruluşları temkinli davranmaya başladı.
- 2024 Alman Siemens Energy, ihracat ve gümrük izinlerinin eksikliği nedeniyle santral için gereken bazı ekipmanların teslimatını yaklaşık bir yıl askıya aldığını açıkladı. Rosatom, Siemens'e dava açacağını duyurdu.
- 2025 Basına yansıyan haberlere göre Rosatom, bazı ekipmanlar için alternatif tedarikçilere yöneldi. Projenin yüzde 49'una kadar olan hissesinin Çin, Hindistan ya da Orta Doğu'dan yatırımcılara satılabileceği konuşuldu, ancak bir anlaşma açıklanmadı.
- 2026 İlk ünitenin test amaçlı üretiminin Eylül'de başlaması planlanmıştı; takvim yakıt yükleme aşamasına kaydı.
Dünya ve ABD Akkuyu'ya nasıl bakıyor?
Akkuyu, Batılı başkentlerde de yakından izleniyor. Batılı analistlerin dile getirdiği başlıca kaygılar şöyle:
- Enerji bağımlılığı: Türkiye, doğal gazda zaten önemli ölçüde Rusya'ya bağımlı. Akkuyu'nun da Rus şirketinin sahipliğinde ve işletmesinde olması, Rusya'nın Türkiye üzerindeki etkisini artırabilir.
- Rosatom'un küresel yayılması: ABD ve Avrupa'daki düşünce kuruluşları, Rosatom'un Türkiye, Macaristan, Mısır ve Bangladeş gibi ülkelerdeki projelerini Rusya'nın dış politika aracı olarak değerlendiriyor.
- Yaptırım uygulamaları: Batılı şirketlerin projeye ekipman sağlamasının yaptırım kurallarıyla uyumu sorgulanıyor.
Türkiye ise Akkuyu'yu tamamen ekonomik ve enerji güvenliğine yönelik bir proje olarak tanımlıyor. Ankara, nükleer alanda tek bir ülkeye bağımlı kalmamak için Sinop ve Trakya'da yeni santraller ile küçük modüler reaktörler (SMR) konusunda farklı ülkelerle görüşmeler yürütüyor. Bakanlığın uzun vadeli planına göre 2050'ye kadar küçük modüler reaktörler dâhil 20 bin megavat nükleer kurulu güç hedefleniyor.
Projeyi savunanlar
- Kesintisiz ve düşük karbonlu elektrik üretimi sağlayacak.
- Türkiye'nin enerji ithalatını ve doğal gaza bağımlılığını azaltacak.
- İnşaat maliyetinin büyük kısmını Rus tarafı üstleniyor.
- Türkiye'de nükleer teknoloji ve insan kaynağı birikimi oluşturuyor.
Eleştirenler
- Garanti edilen elektrik alım fiyatı yüksek bulunuyor.
- Santralin sahibi ve işletmecisinin yabancı bir devlet şirketi olması stratejik bir bağımlılık yaratıyor.
- Bölgenin deprem riski ve nükleer atık konusu çevre örgütlerinin eleştiri konusu.
Sonuç
Akkuyu, tüm gecikmelere rağmen hedefine yaklaşmış durumda. İlk yakıtın yüklenmesi, Türkiye'nin nükleer enerji tarihinde bir dönüm noktası olacak. Projenin başarısı, kalan üç reaktörün ne kadar hızlı tamamlanacağına ve Rusya ile Batı arasındaki gerilimin seyrine bağlı. Türkiye'nin enerji tablosunun diğer boyutlarını petrol ve doğal gaz aramaları, Rusya-Ukrayna savaşının seyrini ise savaşta son durum haberimizde bulabilirsiniz.