Uzmanlardan Şiddetli Sağanak Uyarısı: Isınan Denizler ve El Niño Türkiye'nin Şehirlerinde Sel Riskini Artırıyor
Meteoroloji uzmanları, bu sonbahar Türkiye'de klasik serin ve düzenli yağışlı bir mevsim yerine ılık havanın kısa süreli ve şiddetli sağanaklarla bölündüğü bir düzen beklendiğine dikkat çekiyor. Rekor sıcaklıktaki Akdeniz ve Karadeniz, atmosfere daha fazla nem taşıyor. Bu da altyapısı yetersiz şehirlerde ani sel riskini artırıyor.
Az yağış, kısa sürede çok su. Betonlaşmış şehirler ani sağanaklara ne kadar hazır?
Türkiye'de son yıllarda giderek daha sık duyulan bir cümle var: "Birkaç saatte bir aylık yağış düştü." Uzmanlar, iklim değişikliğiyle birlikte yağışların toplam miktarından çok yağış şiddetinin belirleyici hâle geldiğini vurguluyor. 2026 sonbaharında bu tabloyu besleyen iki önemli etken bulunuyor: rekor sıcaklıktaki denizler ve tarihî güçteki El Niño.
Sağanaklar neden şiddetleniyor?
- Fizik kuralı: Havadaki sıcaklığın her 1 derece artışı, atmosferin taşıyabileceği nem miktarını yaklaşık yüzde 7 artırıyor. Daha sıcak hava, daha fazla su biriktirip bir anda boşaltabiliyor.
- Sıcak denizler: Okyanuslar Ağustos ve Eylül'de rekor sıcaklıklara ulaştı. Akdeniz ve Karadeniz'in sıcak suları, Balkanlar'dan gelen soğuk hava kütleleriyle karşılaştığında kısa süreli ancak çok yoğun yağışlar oluşabiliyor.
- El Niño: Uzmanlar, Ekim-Kasım aylarında toplam yağıştan çok sağanakların şiddetinin önemli olacağını belirtiyor.
Şehirler neden hazırlıksız?
| Sorun | Etkisi |
|---|---|
| Betonlaşma | Toprağın suyu emme kapasitesi kayboluyor; yağmur suyu doğrudan caddelere ve alt geçitlere akıyor. |
| Dere yataklarında yapılaşma | Taşkın anında suyun doğal yolu kapanıyor; en ağır kayıplar genellikle bu bölgelerde yaşanıyor. |
| Yetersiz yağmur suyu altyapısı | Eski şehirlerde kanalizasyon ve yağmur suyu hatları bugünün yağış şiddetine göre tasarlanmadı. |
| Bodrum katlar ve alt geçitler | Ani sellerde can kayıplarının sık yaşandığı noktalar. |
Türkiye'nin yakın geçmişinde 2021'de Batı Karadeniz'de yaşanan sel felaketi, kısa sürede düşen aşırı yağışın dere yataklarındaki yapılaşmayla birleştiğinde ne kadar yıkıcı olabileceğini acı biçimde göstermişti.
Uzmanlar ne öneriyor?
- Dere yataklarının imara kapatılması ve mevcut yapıların ıslahı,
- "Sünger şehir" yaklaşımıyla yeşil alanların, geçirgen zeminlerin ve yağmur bahçelerinin artırılması,
- Erken uyarı sistemlerinin cep telefonlarına anlık bildirimle yaygınlaştırılması,
- Belediyelerin altyapı planlarını geçmiş verilere değil gelecekteki iklim projeksiyonlarına göre yapması.